Tribulus terrestris
Puncture vine, Tribestan
Àwọn ìrísí: Àyọjáde tí a ṣe ní ìwọ̀n déédéé sí saponin (protodioscin) àti ìyẹ̀fun gbogbo ewéko náà; èròjà tó wọ́pọ̀ nínú “amúgbéga testosterone”.
Àyọjáde ewéko tí a ń polówó gẹ́gẹ́ bí amúgbéga testosterone. Àwọn ìwádìí lára ènìyàn kò fi ìlọsókè tó ṣe pàtàkì nínú testosterone, agbára tàbí iṣan ara hàn; ẹ̀rí aláìdára ń tọ́ka sí ipa kékeré lórí ìfẹ́ ìbálòpọ̀.
Ipò lábẹ́ òfin: A ń tà á fàlàlà gẹ́gẹ́ bí àfikún oúnjẹ, a sì forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oògùn ewéko ní àwọn orílẹ̀-èdè kan; WADA kò kà á léèwọ̀, ṣùgbọ́n àwọn àdàlù amúgbéga testosterone ní ewu èérí.
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
A ń lò ó láti gbé testosterone, ìfẹ́ ìbálòpọ̀ àti agbára sókè. Àwọn ìwádìí lára ọkùnrin àti eléré ìdárayá kò rí ipa lórí testosterone tàbí iṣẹ́ ìdárayá; àwọn ìwádìí kékeré kan ròyìn iṣẹ́ okó tàbí ìfẹ́ ìbálòpọ̀ tó dára sí i.
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
Nínú ìwádìí tí a fi wé placebo lára àwọn agbábọ́ọ̀lù rugby ipele gíga nígbà ìdánrawò líle, tribulus kò fi agbára tàbí ìwọ̀n iṣan ara kún un. Ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí 8 kan láìpẹ́ yìí lára àwọn ọkùnrin tí ó ní ìṣòro okó dídìde (erectile dysfunction) rí èsì iṣẹ́ okó tó dára ju ti placebo lọ, láìsí ìyípadà nínú testosterone, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àtúnyẹ̀wò kan ní 2025 ka ìdajì àwọn ìwádìí ní ẹ̀ka yìí sí aláìdára. A kò tíì fìdí ipa rẹ̀ lórí okó dídìde tàbí ìfẹ́ ìbálòpọ̀ lára àwọn ọkùnrin tí ara wọn le múlẹ̀.
Àwọn ipa
Ẹ̀rí: Ìwádìí díẹ̀ lára ènìyàn — ìwádìí díẹ̀ wà lára ènìyàn, ṣùgbọ́n wọ́n kéré tàbí kúrú
Ipa tí a ń wá ní ìbámu pẹ̀lú àfojúsùn (gẹ́gẹ́ bí a ti ròyìn)
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 4 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóÌtumọ̀ àwọn ìpele
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 3 nínú ipa àìfẹ́ 4 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Fún àwọn tó kù — ìmọ̀ràn gbogbogbòò. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá.
Àwọn ọjà tí a rí láìsí ìwé àṣẹ dókítà sábà máa ń jẹ́ ayédèrú, ní àkọlé tí kò tọ́ tàbí kò mọ́ (non-sterile), kò sì sí ọ̀nà láti ṣàyẹ̀wò wọn nílé. Fún àfikún oúnjẹ tó bófin mu, ẹ wá àyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ kẹta (Informed Sport, NSF).
Kò sí ọtí, kò sí ohun mìíràn tó ń ni ẹ̀dọ̀ lára, ẹ dín steroid ìgbémì àti àkópọ̀ wọn kù, ẹ ṣàyẹ̀wò enzyme ẹ̀dọ̀.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (5)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ó ń mú ohun ńlá kan tó ń fi ẹrù kún ẹ̀dọ̀ kúrò nígbà lílò steroid ìgbémì àti àwọn oògùn mìíràn tó ń pa ẹ̀dọ̀ lára.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — ALT, AST, GGT àti bilirubin ń fi ẹrù lórí ẹ̀dọ̀ hàn ṣáájú kí àmì tó yọ; ìdánrawò gbígbé ẹrù wúwo nìkan lè gbé AST/ALT sókè fún ọjọ́ mélòó kan, GGT sì ń ṣèrànwọ́ láti mọ̀ bóyá láti iṣan ara ni tàbí láti ẹ̀dọ̀.
- Ademetionine (SAMe) — A ń lò ó fún cholestasis inú ẹ̀dọ̀ (intrahepatic) ní àwọn orílẹ̀-èdè kan, ṣùgbọ́n àwọn ìwádìí kéré, wọn kò sì péye; a kò tíì dán an wò lára àwọn tí ń lo steroid. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- N-acetylcysteine (NAC) — Ó ń dá glutathione padà; a ti fi hàn pé ó ń ṣiṣẹ́ nínú májèlé paracetamol, ó sì ṣèrànwọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìkùnà ẹ̀dọ̀ òjijì (acute liver failure) láti àwọn ìdí mìíràn, ṣùgbọ́n a kò tíì dán an wò lára àwọn tí ń lo steroid.
- TUDCA (tauroursodeoxycholic acid) — Ó ń mú ìṣàn òróòro dára sí i nínú àìsàn cholestatic; nínú cholestasis láti steroid, ìròyìn aláìsàn kọ̀ọ̀kan nìkan ló wà, pẹ̀lú ìkùnà nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó le. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
Ẹ mu omi tó tó, ẹ ṣàkóso ìfúnpá, ẹ yẹra fún lílo oògùn apàrora déédéé (NSAID).
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (3)
- Ìṣàkóso omi ara àti electrolyte — Mímu omi tó tó ń dín ẹrù tí ìdánrawò líle àti ooru ń dì lé kíndìnrín lórí kù; àìtó omi ara pẹ̀lú NSAID jẹ́ ohun tí a mọ̀ dáadáa pé ó ń fa ìpalára kíndìnrín òjijì (acute kidney injury).
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Èsì creatinine máa ń ga lára àwọn tó ní iṣan ara púpọ̀ àti nígbà lílo creatine; cystatin C àti àyẹ̀wò ìtọ̀ ń fúnni ní àwòrán tó péye jù nípa kíndìnrín.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣèwádìí protein nínú ìtọ̀ tàbí iṣẹ́ kíndìnrín tó ń dínkù, ó sì lè bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú tí ń mú ìpalára kíndìnrín lọ́ra.
Ipa àìfẹ́ ìpele kékeré
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò èébì tí kò dúró tàbí ìrora inú tó lágbára (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pancreatitis tàbí òkúta òróòro/gallstones), ó sì ń ṣàtúnṣe ìtọ́jú GLP-1 tí dókítà kọ nígbà tí inú ríru kò bá lọ.
- Pancreatin + dimeticone (Pankreoflat) — Ó lè dín ìwúwo inú àti afẹ́fẹ́ inú kù lẹ́yìn oúnjẹ; ó lè fa inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru. Kò yẹ fún àwọn tí ara wọn kò gba protein ẹlẹ́dẹ̀ tàbí protein wàrà màlúù (a ti ròyìn anaphylaxis) tàbí ní ìbẹ̀rẹ̀ pancreatitis òjijì (acute pancreatitis).
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà yín fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Awọ ara tàbí ojú aláwọ̀ ìyeyè, ìtọ̀ dúdú, ìgbẹ́ tó ṣá àwọ̀, ara yíyún gidigidi, ìrora lábẹ́ egungun ìhà ọ̀tún — ẹ rí dókítà ní báyìí; ìrora ikùn líle òjijì pẹ̀lú òòyì tàbí dídákú — ẹ pe iṣẹ́ pàjáwìrì.
- Ìtọ̀ tó kéré púpọ̀ ju ti tẹ́lẹ̀ lọ, ìtọ̀ tó dúdú bí kóòlà, wíwú tuntun, ìrora ní ẹ̀gbẹ́ ìhà — ẹ rí dókítà ní báyìí.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
Àwọn ìwádìí kékeré dábàá pé iṣẹ́ ìbálòpọ̀ obìnrin dára sí i, ṣùgbọ́n ìdánilójú ẹ̀rí kéré gan-an; a kò tíì fìdí ààbò rẹ̀ nígbà oyún múlẹ̀, àwọn “amúgbéga testosterone” tó ní èérí sì lè ní steroid tí ó lè fa àbùdá ọkùnrin lára obìnrin (virilization).
Àròsọ àti òtítọ́
“Ṣé tribulus ń gbé testosterone sókè?”
Rárá. Nínú àtúnyẹ̀wò kan ní 2025, 8 nínú ìwádìí 10 lára ènìyàn kò rí ìyípadà; àwọn 2 yòókù rí ìlọsókè kékeré nìkan, lára àwọn ọkùnrin tí testosterone wọn kéré (hypogonadism).
Àwọn àkópọ̀
Kò tíì sí àkíyèsí àkópọ̀ pàtó fún èròjà yìí. Àyẹ̀wò àkópọ̀ ṣì ń pa àwọn ipa àìfẹ́ tí ọ̀pọ̀ èròjà jọ ní pọ̀.
Àwọn orísun
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀