Somatrogon
Ngenla, Somatrogon-ghla, MOD-4023
Àwọn ìrísí: Somatropin ojoojúmọ́, lonapegsomatropin, somapacitan àti somatrem ní káàdì tiwọn.
Àwọn ester àti ìrísí mìíràn: Somatropin (họ́mọ̀nù ìdàgbà, HGH), Lonapegsomatropin, Somapacitan, Somatrem (met-hGH)
Èròjà tó jọ GH tí ó ń pẹ́ ṣiṣẹ́ (GH analog): GH tí a so pọ̀ mọ́ peptide kúkúrú 3 (CTP) láti inú ẹ̀wọ̀n beta ti hCG, tí ó ń mú kí ó pẹ́ ṣiṣẹ́. Oògùn tí dókítà ń kọ fún àìtó họ́mọ̀nù ìdàgbà lára ọmọdé.
Ipò lábẹ́ òfin: Oògùn tí dókítà ń kọ; òfin yàtọ̀ láti orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè. Èèwọ̀ nínú eré ìdárayá nígbà gbogbo (WADA S2.2.3, họ́mọ̀nù ìdàgbà àti àwọn èròjà tó jọ ọ́).
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
A fọwọ́ sí i fún àwọn ọmọdé tí wọ́n ní àìtó họ́mọ̀nù ìdàgbà; lára àgbàlagbà, ìdánwò rẹ̀ kò dé àfojúsùn pàtàkì (ọ̀rá ẹ̀yà àárín ara), ṣùgbọ́n ó gbé ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá sókè. Nínú eré ìdárayá, a ń lo GH fún ìdínkù ọ̀rá, ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá àti ìmúbọ̀sípò, nígbà púpọ̀ pẹ̀lú steroid. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn eléré ìdárayá.
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
Àwọn ọmọdé tí wọ́n ní àìtó họ́mọ̀nù ìdàgbà dàgbà bí wọ́n ṣe ń dàgbà lórí somatropin ojoojúmọ́; lára àgbàlagbà, ó gbé ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá sókè ṣùgbọ́n kò dín ọ̀rá ẹ̀yà àárín ara (trunk) kù. Èyí tó pọ̀ jùlọ nínú àwọn ọmọdé ṣẹ̀dá antibody (77%), ó sì ṣọ̀wọ́n kí wọ́n dí iṣẹ́ oògùn náà lọ́wọ́. Pẹ̀lú GH lásán, àwọn eléré ìdárayá àfẹ́ṣe (recreational) ní ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá sí i, omi ni púpọ̀ jùlọ nínú rẹ̀, àti agbára eré-sísá kíákíá (sprint) díẹ̀, ṣùgbọ́n kò sí ìfikún agbára, agbára ìbúgbàù (power) tàbí ìfaradà.
Àwọn ipa
Ẹ̀rí: Oògùn tí a fọwọ́ sí — A ti ṣèwádìí rẹ̀ lára ènìyàn fún ìlò ìṣègùn rẹ̀
Ipa tí a ń wá ní ìbámu pẹ̀lú àfojúsùn (gẹ́gẹ́ bí a ti ròyìn)
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 10 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóÌtumọ̀ àwọn ìpele
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 7 nínú ipa àìfẹ́ 10 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Fún àwọn tó kù — ìmọ̀ràn gbogbogbòò. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá. A kọ àwọn oògùn ìwé àṣẹ dókítà síbí kìkì fún dókítà láti pinnu lé lórí, lẹ́yìn àyẹ̀wò — wọ́n ní ipa àìfẹ́ tiwọn.
Ìrìn ojoojúmọ́ púpọ̀ sí i, carbohydrate tó ń yára wọ ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, ẹ ṣàyẹ̀wò glucose láìjẹun àti HbA1c.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (8)
- Wíwọn ṣúgà ẹ̀jẹ̀ — Ìwọ̀n láìjẹun tó ń gòkè ń fi àìgba insulin tí GH tàbí àwọn oògùn mìíràn ń fà hàn ní kùtùkùtù.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c ń rí ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè ní kùtùkùtù — ó ṣe pàtàkì pẹ̀lú GH, àwọn èròjà tí ń mú un jáde àti insulin.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Ó ń mú kí ara gba insulin dáadáa sí i — ó wúlò láti kojú ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè látàrí GH àti àwọn èròjà tí ń mú un jáde.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń túmọ̀ àwọn àmì glucose, ó sì ń tọ́jú ìṣòro ìlò agbára ara ní ìbẹ̀rẹ̀.
- Berberine — Àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀ (nǹkan bí 0.6% nínú àtọ̀gbẹ irú 2); ipa rẹ̀ kéré sí i nígbà tí glucose bá wà ní déédéé.
- Alpha-lipoic acid — Ìdínkù kékeré nínú glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c nínú àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí; kò dènà àìgba insulin tí GH tàbí insulin ń fà ní ti gidi.
- Fiber èèpo psyllium — Ó ń mú kí ara lọ́ra láti gba ṣúgà: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀, pàápàá lára àwọn tó ní àtọ̀gbẹ.
- Metformin — Oògùn tí dókítà ń kọ: dókítà lè ronú nípa rẹ̀ tí àyẹ̀wò bá fi àìgba insulin hàn. Ó lè dín ewu kù, kò lè mú un kúrò; a ṣe ìwádìí rẹ̀ nínú àtọ̀gbẹ, kì í ṣe lára àwọn tí ń lo GH tàbí steroid. Ewu: inú dídàrú, B12 tó lọ sílẹ̀. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
Kò sí àyẹ̀wò ìlera tàbí àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tó ń dín ewu yìí kù; ẹ yẹra fún un bí ìtàn jẹjẹrẹ bá wà lára yín tàbí nínú ìdílé yín.
Cardio déédéé, ìṣàkóso ìfúnpá, echocardiogram gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà lọ́dọọdún, tí dókítà ọkàn tó mọ ọkàn eléré ìdárayá bá ka.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (9)
- Àyẹ̀wò ọkàn: ECG àti echocardiogram — Echocardiography ń fi ògiri ọkàn tó ń nípọn àti agbára fífa ẹ̀jẹ̀ tó ń dínkù hàn ní kùtùkùtù, nígbà tí dídá AAS dúró àti títọ́jú ìfúnpá ṣì lè ṣèrànwọ́.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ní kí a ṣe ECG àti echocardiography, ó sì ń tọ́jú ìyípadà ọkàn ní ìbẹ̀rẹ̀.
- Wíwọn ìfúnpá nílé — Kíkápá ìfúnpá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà pàtàkì láti dín bí ògiri ọkàn ṣe ń nípọn kù.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Ó ń ṣàtìlẹ́yìn iṣẹ́ ọkàn àti iṣan ẹ̀jẹ̀, ṣùgbọ́n kò yí ọkàn tó ti nípọn tàbí tó ti rẹ̀wẹ̀sì nítorí steroid padà.
- ACE inhibitor (ramipril, perindopril, lisinopril) — Ìtọ́jú déédéé fún àìlágbára ọkàn (heart failure); wọ́n ń dín ògiri ọkàn tó ti nípọn kù nínú ìfúnpá gíga. Echocardiogram ń ṣèrànwọ́ láti ya ọkàn eléré ìdárayá (athlete's heart) sọ́tọ̀ kúrò lára ìnípọn ọkàn látàrí ìfúnpá gíga tàbí steroid; ewu steroid ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Bisoprolol — Nínú àìlágbára ọkàn (heart failure) tí ọkàn kò ti lè fa ẹ̀jẹ̀ dáadáa, ó dín ikú kù nínú àwọn ìdánwò; àwọn dókítà ń fi kún ìtọ́jú déédéé. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid; ewu tí steroid ń mú wá bá ọkàn ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Carvedilol — Dókítà lè fi í kún ìtọ́jú nígbà tí àyẹ̀wò bá fi hàn pé ọkàn kò fa ẹ̀jẹ̀ dáadáa; nínú àìlágbára ọkàn (heart failure), ó dín ikú kù. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid, kò sì yí ìpalára tí steroid ti ṣe padà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Losartan / valsartan (angiotensin receptor blocker) — Wọ́n ń dín ògiri ọkàn tó ti nípọn kù nínú ìfúnpá gíga, ó kéré tán ní ìwọ̀n kan náà bí àwọn oògùn ìfúnpá mìíràn. Echocardiogram ń ṣèrànwọ́ láti ya ọkàn eléré ìdárayá (athlete's heart) sọ́tọ̀ kúrò lára ìnípọn ọkàn látàrí ìfúnpá gíga tàbí steroid; ewu steroid ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Telmisartan — Nínú ìfúnpá gíga, ARB ń sún ògiri ọkàn tó ti nípọn kì, ó kéré tán dáadáa tó àwọn oògùn ìfúnpá mìíràn. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid; ewu tí steroid ń mú wá bá ọkàn ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
Iyọ̀ àti omi déédéé láìyípadà, cardio, ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ya omi tí kò léwu tó ń dúró nínú ara sọ́tọ̀ kúrò lára wíwú tí ìṣòro ọkàn, kíndìnrín tàbí ẹ̀dọ̀ ń fà; ìwé àlàyé àwọn steroid kìlọ̀ pé edema lè bá àìlágbára ọkàn (heart failure) rìn.
Ẹ rí dókítà: kíkú ara láti ọ̀dọ̀ oògùn irú GH sábà máa ń dínkù lẹ́yìn dídáwọ́dúró; àwọn ìdí mìíràn nílò àyẹ̀wò — vitamin B12 pẹ̀lú metformin, copper pẹ̀lú zinc ìwọ̀n gíga fún ìgbà pípẹ́.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń rí àwọn ohun tó ń fa ara kíkú tí ó ṣeé tọ́jú ní kùtùkùtù: vitamin B12 tó kéré nígbà lílo metformin, àìtó copper látàrí zinc tó pọ̀ jù, iṣan ìmọ̀lára tí a tẹ̀ mọ́lẹ̀ látàrí wíwú tí GH ń fà.
Ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol (bí ó bá kéré jù, ó ń mú oríkèé dun), ẹ múra ara sílẹ̀ dáadáa ṣáájú ìdánrawò, ẹ yẹra fún ẹrù tó pọ̀ jù; ìrora tó ń pọ̀ sí i ní ìdánrawò kọ̀ọ̀kan nílò dókítà eré ìdárayá, kì í ṣe oògùn ìrora.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń wá ohun tó ń fa ìrora oríkèé tàbí iṣan ara — estradiol tí aromatase inhibitor ti lọ sílẹ̀ jù, wíwú látàrí GH, ipa statin lórí iṣan ara — kí a lè ṣàtúnṣe ìtọ́jú.
- Coenzyme Q10 — Ó lè dín ìrora iṣan tí statin ń fà kù (ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí kan fi àǹfààní hàn, ṣùgbọ́n èsì yàtọ̀ síra); kò ṣèrànwọ́ fún ìrora oríkèé láti estrogen tó kéré.
Ọ̀nà ìmọ́tótó pípé (sterile), ẹ má ṣe pín abẹ́rẹ́, ìgò oògùn tàbí pen pẹ̀lú ẹnikẹ́ni láé; ẹ rí dókítà fún ojú abẹ́rẹ́ tó gbóná, tó wú. Bí ẹ bá ti pín irinṣẹ́ rí, ẹ ṣàyẹ̀wò HIV àti hepatitis B/C, kí ẹ sì béèrè nípa abẹ́rẹ́ àjẹsára hepatitis B.
Àwọn ọjà tí a rí láìsí ìwé àṣẹ dókítà sábà máa ń jẹ́ ayédèrú, ní àkọlé tí kò tọ́ tàbí kò mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò (non-sterile), kò sì sí ọ̀nà láti ṣàyẹ̀wò wọn nílé. Fún àfikún oúnjẹ tó bófin mu, àyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ kẹta (Informed Sport, NSF) ń dín ewu àyẹ̀wò doping tí ó fi èròjà èèwọ̀ hàn kù, ṣùgbọ́n kò mú un kúrò.
Ẹ gbé ìgbésẹ̀ ní kùtùkùtù: ẹ rí dókítà ní kókó àkọ́kọ́, ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol àti prolactin.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Àyẹ̀wò ìdàgbà ẹran ọmú ní kùtùkùtù ń jẹ́ kí a lè tọ́jú rẹ̀ ṣáájú kí ìyípadà náà tó di títí láé.
Ipa àìfẹ́ ìpele kékeré
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — TSH àti free T4/T3 ń fi ìdẹ́kun thyroid hàn lẹ́yìn lílo họ́mọ̀nù thyroid, àti ìyípadà nígbà lílò GH.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò pé thyroid ń padà bọ̀ sípò lẹ́yìn lílo họ́mọ̀nù thyroid.
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà eré ìdárayá fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Nílé
- Ìfúnpá nílé: ìgbà 2–3 lọ́sẹ̀ ní àárọ̀, ẹ kọ ọ́ sílẹ̀
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Ìrora tàbí ìwúwo nínú àyà, dídákú tàbí ó-fẹ́rẹ̀-dákú nígbà ìsapá, èémí kíkúrú pẹ̀lú ìsapá díẹ̀, kókósẹ̀ wíwú — ẹ dá ìdánrawò dúró, kí ẹ sì wá ìtọ́jú kíákíá; wíwó lulẹ̀ — ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
- Kókó tuntun (títí kan ní ọrùn), ìṣòro láti gbé mì tàbí ohùn híhá tí kò lọ, àdánù ìwúwo tí a kò mọ ìdí rẹ̀, tàbí ẹ̀jẹ̀ nínú ìgbẹ́ tàbí ìtọ̀ — ẹ rí dókítà láìjáfara.
- Kókó tó ń dun lábẹ́ orí ọmú tàbí omi tó ń jáde láti orí ọmú — ẹ rí dókítà ní kùtùkùtù, nígbà tí ó ṣì lè padà sẹ́yìn; kókó líle, tí kò dun tàbí tí kò ṣeé sún, awọ ara tó wọnú bí ihò kékeré tàbí omi ẹlẹ́jẹ̀ — ẹ rí dókítà láìjáfara.
- Ìwúwo tó ń pọ̀ sí i kíákíá pẹ̀lú èémí kíkúrú, tàbí wíwú ẹsẹ̀ kan — ẹ rí dókítà láìjáfara.
- Ojú abẹ́rẹ́ tó gbóná, tó pọ́n, tó wú tàbí tó kún fún ọyún pẹ̀lú ibà — àmì oówo (abscess); ẹ rí dókítà.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
Kì í fa àbùdá ọkùnrin lára obìnrin, ṣùgbọ́n omi tó ń dúró nínú ara, ara kíkú àti ipa lórí ṣúgà ẹ̀jẹ̀ ń ṣẹlẹ̀ lára obìnrin bí ó ti ń ṣẹlẹ̀ lára ọkùnrin.
Àròsọ àti òtítọ́
“Họ́mọ̀nù ìdàgbà ń mú kí ènìyàn lágbára sí i.”
A kò dán oògùn yìí wò lára eléré ìdárayá. Nínú ìdánwò kan lára àwọn eléré ìdárayá àfẹ́ṣe (recreational) 96, GH lásán kò gbé agbára, agbára ìbúgbàù (power) tàbí ìfaradà sókè; ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá pọ̀ sí i ní pàtàkì gẹ́gẹ́ bí omi àfikún, ìfikún kékeré nínú eré-sísá kíákíá (sprint) sì pòórá lẹ́yìn dídáwọ́dúró.
Àwọn àkópọ̀
Kò tíì sí àkíyèsí àkópọ̀ pàtó fún èròjà yìí. Àyẹ̀wò àkópọ̀ ṣì ń pa àwọn ipa àìfẹ́ tí ọ̀pọ̀ èròjà jọ ní pọ̀.
Àwọn orísun
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀