Somatropin (họ́mọ̀nù ìdàgbà, HGH)
Somatropin (growth hormone, HGH) · rhGH, Human growth hormone, Somatotropin, Genotropin, Norditropin, Humatrope, Omnitrope, Saizen
Àwọn ìrísí: Somatropin recombinant láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀ ilé-iṣẹ́; a tún fọwọ́ sí àwọn irú tí ó ń pẹ́ ṣiṣẹ́ (somapacitan, somatrogon, lonapegsomatropin) fún àìtó họ́mọ̀nù ìdàgbà.
Họ́mọ̀nù ìdàgbà ènìyàn recombinant, oògùn ìwé àṣẹ dókítà. Ó ń ṣiṣẹ́ tààrà (ó ń fọ́ ọ̀rá, ó ń ṣiṣẹ́ lòdì sí insulin) àti nípasẹ̀ IGF-1, èyí tí ó ń darí ìdàgbà ẹ̀yà ara àti ìṣẹ̀dá collagen.
Ipò lábẹ́ òfin: Pẹ̀lú ìwé àṣẹ dókítà nìkan; ní Amẹ́ríkà, pípín GH fún ìlò tí kì í ṣe ti ìṣègùn jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ lábẹ́ òfin ìjọba àpapọ̀ (federal). Òfin yàtọ̀ láti orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè.
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
Nínú ìṣègùn: àìtó họ́mọ̀nù ìdàgbà lára ọmọdé àti àgbàlagbà, àwọn àìsàn ìdàgbà kan, ìrẹ̀dànù ara nítorí HIV. Ní eré ìdárayá: ìdínkù ọ̀rá, ìmúbọ̀sípò, àtìlẹ́yìn fún àsopọ̀ ara (connective tissue). Lára àgbàlagbà tí ara wọn le, àwọn ìdánwò fi ọ̀rá tó dínkù àti ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá tó pọ̀ sí i hàn (omi ni púpọ̀ jùlọ), ṣùgbọ́n kò sí ìfikún agbára.
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
A ń lò ó fún ìdínkù ọ̀rá, ìrísí tí kò ní ọ̀rá púpọ̀, ìmúbọ̀sípò àti àtìlẹ́yìn fún okùn iṣan. Àkópọ̀ àwọn ìdánwò lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: nǹkan bí 2 kg ọ̀rá tó dínkù àti 2 kg ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá tó pọ̀ sí i, ìwúwo ara kò yípadà. Lára ọ̀dọ́ eléré ìdárayá, ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá pọ̀ sí i bákan náà, ṣùgbọ́n agbára àti agbára fún eré ìdárayá kò pọ̀ sí i, lactate nígbà eré ìdárayá sì ga jù. Lára ọ̀dọ́ àgbàlagbà, GH gbé ìṣẹ̀dá collagen nínú okùn iṣan àti iṣan ara sókè, kì í ṣe ìṣẹ̀dá protein iṣan ara; a kò tíì fi ìwòsàn ìpalára tó yára hàn.
Àwọn ipa
Ẹ̀rí: Oògùn tí a fọwọ́ sí — A ti ṣèwádìí rẹ̀ lára ènìyàn fún ìlò ìṣègùn rẹ̀
Ipa tí a ń wá ní ìbámu pẹ̀lú àfojúsùn (gẹ́gẹ́ bí a ti ròyìn)
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 10 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóÌtumọ̀ àwọn ìpele
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 7 nínú ipa àìfẹ́ 10 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Fún àwọn tó kù — ìmọ̀ràn gbogbogbòò. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá. A kọ àwọn oògùn ìwé àṣẹ dókítà síbí kìkì fún dókítà láti pinnu lé lórí, lẹ́yìn àyẹ̀wò — wọ́n ní ipa àìfẹ́ tiwọn.
Ìrìn ojoojúmọ́ púpọ̀ sí i, carbohydrate tó ń yára wọ ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, ẹ ṣàyẹ̀wò glucose láìjẹun àti HbA1c.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (8)
- Wíwọn ṣúgà ẹ̀jẹ̀ — Ìwọ̀n láìjẹun tó ń gòkè ń fi àìgba insulin tí GH tàbí àwọn oògùn mìíràn ń fà hàn ní kùtùkùtù.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c ń rí ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè ní kùtùkùtù — ó ṣe pàtàkì pẹ̀lú GH, àwọn èròjà tí ń mú un jáde àti insulin.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Ó ń mú kí ara gba insulin dáadáa sí i — ó wúlò láti kojú ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè látàrí GH àti àwọn èròjà tí ń mú un jáde.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń túmọ̀ àwọn àmì glucose, ó sì ń tọ́jú ìṣòro ìlò agbára ara ní ìbẹ̀rẹ̀.
- Berberine — Àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀ (nǹkan bí 0.6% nínú àtọ̀gbẹ irú 2); ipa rẹ̀ kéré sí i nígbà tí glucose bá wà ní déédéé.
- Alpha-lipoic acid — Ìdínkù kékeré nínú glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c nínú àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí; kò dènà àìgba insulin tí GH tàbí insulin ń fà ní ti gidi.
- Fiber èèpo psyllium — Ó ń mú kí ara lọ́ra láti gba ṣúgà: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀, pàápàá lára àwọn tó ní àtọ̀gbẹ.
- Metformin — Oògùn tí dókítà ń kọ: dókítà lè ronú nípa rẹ̀ tí àyẹ̀wò bá fi àìgba insulin hàn. Ó lè dín ewu kù, kò lè mú un kúrò; a ṣe ìwádìí rẹ̀ nínú àtọ̀gbẹ, kì í ṣe lára àwọn tí ń lo GH tàbí steroid. Ewu: inú dídàrú, B12 tó lọ sílẹ̀. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
Àwọn ọjà tí a rí láìsí ìwé àṣẹ dókítà sábà máa ń jẹ́ ayédèrú, ní àkọlé tí kò tọ́ tàbí kò mọ́ (non-sterile), kò sì sí ọ̀nà láti ṣàyẹ̀wò wọn nílé. Fún àfikún oúnjẹ tó bófin mu, ẹ wá àyẹ̀wò láti ọ̀dọ̀ ẹgbẹ́ kẹta (Informed Sport, NSF).
Kò sí àyẹ̀wò ìlera tàbí àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tó ń dín ewu yìí kù; ẹ yẹra fún un bí ìtàn jẹjẹrẹ bá wà lára yín tàbí nínú ìdílé yín.
Cardio déédéé, ìṣàkóso ìfúnpá, echocardiogram gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà lọ́dọọdún.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (9)
- Àyẹ̀wò ọkàn: ECG àti echocardiogram — Echocardiography ń fi ògiri ọkàn tó ń nípọn àti agbára fífa ẹ̀jẹ̀ tó ń dínkù hàn ní kùtùkùtù, nígbà tí dídá AAS dúró àti títọ́jú ìfúnpá ṣì lè ṣèrànwọ́.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ní kí a ṣe ECG àti echocardiography, ó sì ń tọ́jú ìyípadà ọkàn ní ìbẹ̀rẹ̀.
- Wíwọn ìfúnpá nílé — Kíkápá ìfúnpá jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà pàtàkì láti dín bí ògiri ọkàn ṣe ń nípọn kù.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Ó ń ṣàtìlẹ́yìn iṣẹ́ ọkàn àti iṣan ẹ̀jẹ̀, ṣùgbọ́n kò yí ọkàn tó ti nípọn tàbí tó ti rẹ̀wẹ̀sì nítorí steroid padà.
- ACE inhibitor (ramipril, perindopril, lisinopril) — Ìtọ́jú déédéé fún ọkàn tí kò lágbára (heart failure), wọ́n sì ń dín ìnípọn ògiri ọkàn tó ti nípọn kù ní nǹkan bí ìwọ̀n kan náà bí àwọn oògùn ìfúnpá mìíràn. A kò tíì ṣe ìwádìí wọn lára àwọn tí ń lo steroid; ewu steroid ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Bisoprolol — Nínú àìlágbára ọkàn (heart failure) tí ọkàn kò ti lè fa ẹ̀jẹ̀ dáadáa, ó dín ikú kù nínú àwọn ìdánwò; àwọn dókítà ń fi kún ìtọ́jú déédéé. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid; ewu tí steroid ń mú wá bá ọkàn ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Carvedilol — Dókítà lè fi í kún ìtọ́jú nígbà tí àyẹ̀wò bá fi hàn pé ọkàn kò fa ẹ̀jẹ̀ dáadáa; nínú àìlágbára ọkàn (heart failure), ó dín ikú kù. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid, kò sì yí ìpalára tí steroid ti ṣe padà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Losartan / valsartan (angiotensin receptor blocker) — Nínú ìfúnpá gíga, sartan ń dín ìnípọn ògiri ọkàn tó ti nípọn kù, ó kéré tán ní ìwọ̀n kan náà bí àwọn oògùn ìfúnpá mìíràn. A kò tíì ṣe ìwádìí wọn lára àwọn tí ń lo steroid; ewu tí steroid ń mú wá bá ọkàn ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Telmisartan — Nínú ìfúnpá gíga, ARB ń sún ògiri ọkàn tó ti nípọn kì, ó kéré tán dáadáa tó àwọn oògùn ìfúnpá mìíràn. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid; ewu tí steroid ń mú wá bá ọkàn ṣì wà. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
Iyọ̀ àti omi déédéé láìyípadà, cardio, ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ya omi tí kò léwu tó ń dúró nínú ara sọ́tọ̀ kúrò lára wíwú tí ìṣòro ọkàn, kíndìnrín tàbí ẹ̀dọ̀ ń fà; ìwé ìtọ́ni àwọn steroid kìlọ̀ pé edema lè bá ìkùnà ọkàn (heart failure) rìn.
Ẹ rí dókítà: kíkú ara láti ọ̀dọ̀ oògùn irú GH sábà máa ń dínkù lẹ́yìn dídáwọ́dúró; àwọn ìdí mìíràn nílò àyẹ̀wò — vitamin B12 pẹ̀lú metformin, copper pẹ̀lú zinc ìwọ̀n gíga fún ìgbà pípẹ́.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń rí àwọn ohun tó ń fa ara kíkú tí ó ṣeé tọ́jú ní kùtùkùtù: vitamin B12 tó kéré nígbà lílo metformin, àìtó copper látàrí zinc tó pọ̀ jù, iṣan ìmọ̀lára tí a tẹ̀ mọ́lẹ̀ látàrí wíwú tí GH ń fà.
Ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol (bí ó bá kéré jù, ó ń mú oríkèé dun), ẹ múra ara sílẹ̀ dáadáa ṣáájú ìdánrawò, ẹ yẹra fún ẹrù tó pọ̀ jù.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń wá ohun tó ń fa ìrora oríkèé tàbí iṣan ara — estradiol tí aromatase inhibitor ti lọ sílẹ̀ jù, wíwú látàrí GH, ipa statin lórí iṣan ara — kí a lè ṣàtúnṣe ìtọ́jú.
- Coenzyme Q10 — Ó lè dín ìrora iṣan tí statin ń fà kù (ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí kan fi àǹfààní hàn, ṣùgbọ́n èsì yàtọ̀ síra); kò ṣèrànwọ́ fún ìrora oríkèé láti estrogen tó kéré.
Ẹ gbé ìgbésẹ̀ ní kùtùkùtù: ẹ rí dókítà ní kókó àkọ́kọ́, ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol àti prolactin.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Àyẹ̀wò ìdàgbà ẹran ọmú ní kùtùkùtù ń jẹ́ kí a lè tọ́jú rẹ̀ ṣáájú kí ìyípadà náà tó di títí láé.
Ipa àìfẹ́ ìpele kékeré
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — TSH àti free T4/T3 ń fi ìdẹ́kun thyroid hàn lẹ́yìn lílo họ́mọ̀nù thyroid, àti ìyípadà nígbà lílò GH.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò pé thyroid ń padà bọ̀ sípò lẹ́yìn lílo họ́mọ̀nù thyroid.
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà yín fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Nílé
- Ìfúnpá nílé: ìgbà 2–3 lọ́sẹ̀ ní àárọ̀, ẹ kọ ọ́ sílẹ̀
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Ìrora tàbí ìwúwo nínú àyà, èémí kíkúrú pẹ̀lú iṣẹ́ díẹ̀, kókósẹ̀ wíwú, dídákú — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Kókó tuntun (títí kan ní ọrùn), ìṣòro láti gbé mì tàbí ohùn híhá tí kò lọ, àdánù ìwúwo tí a kò mọ ìdí rẹ̀, tàbí ẹ̀jẹ̀ nínú ìgbẹ́ tàbí ìtọ̀ — ẹ rí dókítà láìjáfara.
- Kókó tó ń dun lábẹ́ orí ọmú tàbí omi tó ń jáde láti orí ọmú — ẹ rí dókítà ní kùtùkùtù, nígbà tí ó ṣì lè padà sẹ́yìn; kókó líle, tí kò dun tàbí tí kò ṣeé sún, awọ ara tó wọnú bí ihò kékeré tàbí omi ẹlẹ́jẹ̀ — ẹ rí dókítà láìjáfara.
- Ìwúwo tó ń pọ̀ sí i kíákíá pẹ̀lú èémí kíkúrú, tàbí wíwú ẹsẹ̀ kan — ẹ rí dókítà láìjáfara.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
Kì í fa àbùdá ọkùnrin lára obìnrin, ṣùgbọ́n omi tó ń dúró nínú ara, ara kíkú àti ipa lórí ṣúgà ẹ̀jẹ̀ ń ṣẹlẹ̀ lára obìnrin bí ó ti ń ṣẹlẹ̀ lára ọkùnrin.
Àròsọ àti òtítọ́
“GH fúnra rẹ̀ ń kọ́ iṣan ara púpọ̀.”
Nínú ìdánwò kan tí a pín àwọn olùkópa láìròtẹ́lẹ̀ (randomized) lára eléré ìdárayá aláfẹ́, ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá tí GH fi kún jẹ́ omi lẹ́yìn sẹ́ẹ̀lì; agbára, agbára òjijì àti ìfaradà kò yípadà (kìkì agbára sísá kíákíá ló ga díẹ̀).
Àwọn àkópọ̀
Họ́mọ̀nù ìdàgbà tí a fi abẹ́rẹ́ gbà ń gbé IGF-1 sókè, èyí tó ń pa ìtújáde GH ti ara fúnra rẹ̀; ipa àfikún èyíkéyìí láti ọ̀dọ̀ secretagogue kò dájú, nígbà tí àwọn ipa àìfẹ́ bíi ti GH ń kóra jọ: wíwú, ọwọ́ tó ń kú, ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ga sí i.
Àwọn orísun
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀