Doxycycline
Vibramycin, Doryx, Acticlate, Targadox, Monodox, Oracea, Periostat, Unidox Solutab
Àwọn ìrísí: Kóró oògùn àti kápúsù (hyclate tàbí monohydrate), títí kan ìrísí tí ń tú oògùn sílẹ̀ lọ́ra àti ìrísí agbára kékeré fún dídojú ìjà kọ inflammation. Minocycline àti sarecycline jẹ́ tetracycline ìbátan tí ewu wọn yàtọ̀ díẹ̀.
Oògùn apakòkòrò (antibiotic) tetracycline ìgbémì tí ó tún ń mú inflammation nínú awọ ara rọlẹ̀. Òun ni oògùn apakòkòrò ìgbémì pàtàkì fún ìrorẹ́, tí a sábà máa ń gbìyànjú ṣáájú isotretinoin.
Ipò lábẹ́ òfin: Oògùn tí dókítà ń kọ ní ọ̀pọ̀ jùlọ orílẹ̀-èdè; ó yàtọ̀ láti orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè. Kò sí nínú Àkójọ Èèwọ̀ WADA.
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
Àwọn dókítà awọ ara ń kọ ọ́ fún ìrorẹ́ tí ó ní inflammation, alábọ́dé sí èyí tó le, títí kan ìrorẹ́ steroid lórí ẹ̀yìn àti àyà, papọ̀ pẹ̀lú benzoyl peroxide àti fún àkókò tí ó ní ààlà láti dín àìgbọ́ oògùn (resistance) kù. Lílò nínú ìṣègùn: ìrorẹ́ àti ọ̀pọ̀ àkóràn bakitéríà; ìlànà AAD 2024 fún ìrorẹ́ gbani nímọ̀ràn rẹ̀ gidigidi.
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
A ń lò ó láti mú kókó ìrorẹ́ tí ó ní inflammation kúrò. Ìlànà AAD 2024 gbani nímọ̀ràn rẹ̀ gidigidi fún ìrorẹ́, ó sọ pé oògùn apakòkòrò ìgbémì gbọ́dọ̀ wà papọ̀ pẹ̀lú benzoyl peroxide tàbí ìtọ́jú mìíràn tí a ń fi pa ara, ó sì gbani nímọ̀ràn láti dín lílò wọn kù nítorí àìgbọ́ oògùn (resistance). Kò kan agbára androgen tí ń fa ìrorẹ́ steroid, a kò sì tíì ṣèwádìí rẹ̀ lára àwọn olùlò steroid. Yàtọ̀ sí àwọn oògùn apakòkòrò mìíràn kan, ìwé àlàyé oògùn rẹ̀ kò ní ìkìlọ̀ nípa okùn iṣan.
Àwọn ipa
Ẹ̀rí: Oògùn tí a fọwọ́ sí — A ti ṣèwádìí rẹ̀ lára ènìyàn fún ìlò ìṣègùn rẹ̀
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 4 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóÌtumọ̀ àwọn ìpele
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 4 nínú ipa àìfẹ́ 4 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá.
Ẹ dá dúró kí ẹ sì rí dókítà ojú ní ìyípadà ìríran èyíkéyìí.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ìyípadà ìríran nígbà lílo clomiphene, tamoxifen, isotretinoin, oògùn PDE5 tàbí GLP-1 nílò àyẹ̀wò kíákíá; ìwé àlàyé mélòó kan gbani nímọ̀ràn láti dá a dúró, èyí tí ó lè dín ìpalára tí ń pẹ́ kù.
Ààbò lọ́wọ́ oòrùn, pàápàá nígbà ìdánrawò níta, àwòrán àwọn àmì dúdú ara (mole map) àti àyẹ̀wò déédéé lọ́dọ̀ dókítà awọ ara.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ìpara ààbò oòrùn (sunscreen) tó ń dáàbò bo UVA àti UVB (broad-spectrum) — Nínú àwọn ìdánwò, lílò rẹ̀ déédéé túmọ̀ sí àmì dúdú ara tuntun tó dínkù lára àwọn ọmọdé àti melanoma tí ó fi nǹkan bí ìdajì dínkù lára àgbàlagbà; kò dá àmì dúdú ara tó ń ṣókùnkùn tàbí tó ń yọ nígbà lílo melanotan dúró, èyí tí ó ń ṣẹlẹ̀ láìsí oòrùn.
- Àyẹ̀wò àmì dúdú ara lọ́dọ̀ dókítà awọ ara — Melanoma tí a rí ní kùtùkùtù sábà máa ń wò sàn nípa yíyọ ọ́ kúrò; àyẹ̀wò kò dá àmì dúdú ara dúró láti ṣókùnkùn tàbí láti pọ̀ sí i nígbà lílo melanotan, ó kàn ń rí ewu ní kùtùkùtù ni.
Oúnjẹ kékeré-kékeré, omi àti fiber tó tó, ẹ kọ́kọ́ dán oúnjẹ ọjọ́ ìdíje wò nígbà ìdánrawò; dókítà fún ìrora ikùn líle.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (10)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ọtí ń da ikùn láàmú, ó ń fi kún ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú ikùn tó jẹmọ́ aspirin, ó sì jẹ́ okùnfà pàtàkì kan fún pancreatitis; yíyẹra fún un ń dín apá ewu yẹn kù, kì í ṣe inú ríru látàrí oògùn.
- Ìṣàkóso omi ara àti electrolyte — Àìtó omi ara ń mú kí ìṣòro ìfun nígbà ìdánrawò gígùn tàbí nínú ooru ṣeé ṣe sí i; mímu omi tó tó ń ṣèrànwọ́ fún apá yẹn, kì í ṣe fún inú ríru látàrí oògùn tàbí pancreatitis.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò èébì tí kò dúró tàbí ìrora inú tó lágbára (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pancreatitis tàbí òkúta àpò òróòro), ó lè fi ààbò ikùn kún aspirin, ó sì ń ṣàtúnṣe ìtọ́jú GLP-1 nígbà tí inú ríru kò bá lọ.
- Omeprazole àti àwọn oògùn mìíràn tí ń dí ẹ̀rọ ásíìdì inú ikùn (proton-pump inhibitor, PPI) — Dókítà lè ronú nípa rẹ̀ fún àyà jíjó (heartburn), ásíìdì tó ń padà sókè (reflux), ìdà oúnjẹ tí kò dára (dyspepsia) tàbí ààbò ikùn lọ́wọ́ ọgbẹ́ inú pẹ̀lú aspirin tàbí NSAID (ìwé àlàyé oògùn, ìtọ́sọ́nà ìṣègùn). Kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe nǹkan fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru; lílò rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ ní ewu tirẹ̀.
- Famotidine (H2 blocker) — Ó ń mú àyà jíjó (heartburn) lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan rọlẹ̀, ó sì ń dènà rẹ̀ (ìwé àlàyé oògùn); kò ṣèrànwọ́ fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru. Fún ìpalára reflux tàbí ààbò lọ́wọ́ ọgbẹ́ inú fún ìgbà pípẹ́, dókítà sábà máa ń yan PPI.
- Loperamide — Ó ń dín ìgbẹ́ gbuuru òjijì kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1 (ìfohùnṣọ̀kan àwọn onímọ̀), ṣùgbọ́n kì í ṣe okùnfà rẹ̀; kì í ṣe fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ tí ẹ̀jẹ̀ wà nínú rẹ̀. Omi àti iyọ̀ ṣì ló ṣáájú.
- Macrogol (oògùn amúnigbẹ́ polyethylene glycol) — Ó ń dín àìrígbẹ́yà kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1, pẹ̀lú ìtìlẹ́yìn tó lágbára láti inú ìtọ́sọ́nà ìṣègùn fún àìrígbẹ́yà tí ó ti pẹ́; kì í ṣe fún inú ríru tàbí àyà jíjó. Ẹ̀jẹ̀ láti ìdí tàbí ìrora tó ń burú sí i nílò dókítà.
- Pancreatin + dimeticone (Pankreoflat) — A forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ fún ìwúwo inú àti inú kíkún lẹ́yìn oúnjẹ; kò dín inú ríru látàrí oògùn, àyà jíjó tàbí ìrora ikùn látàrí aspirin kù. Kò yẹ fún àwọn tí ara wọn kò gba protein ẹlẹ́dẹ̀ tàbí protein wàrà màlúù tàbí tí wọ́n ní pancreatitis òjijì (acute pancreatitis).
- Probiotic — Wọ́n lè dín ìgbẹ́ gbuuru kù, fún àpẹẹrẹ nígbà lílo oògùn GLP-1 (ìfohùnṣọ̀kan àwọn onímọ̀); nínú ìwádìí eré ìdárayá, èyí tó pọ̀ jùlọ nínú wọn kò dín àmì ìfun nígbà ìdánrawò kù. Kì í ṣe fún inú ríru tàbí àyà jíjó.
- Fiber èèpo psyllium — Fiber tí ń yọ́ nínú omi (soluble) ń dín àìrígbẹ́yà kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1, ó sì lè mú ìgbẹ́ tó rọ̀ le; kò ṣèrànwọ́ fún inú ríru tàbí àyà jíjó, òun fúnra rẹ̀ sì lè fa inú kíkún àti afẹ́fẹ́ inú.
Ipa àìfẹ́ ìpele kékeré
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (9)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ó ń mú ohun ńlá kan tó ń fi ẹrù kún ẹ̀dọ̀ kúrò nígbà lílò steroid ìgbémì àti àwọn oògùn mìíràn tó ń pa ẹ̀dọ̀ lára.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — ALT, AST, GGT àti bilirubin ń fi ẹrù lórí ẹ̀dọ̀ hàn ní kùtùkùtù. Gbígbé ìwúwo gbé AST, ALT àti CK sókè fún ó kéré tán ọ̀sẹ̀ kan lára àwọn ọkùnrin tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, nígbà tí GGT wà ní déédéé — èyí ń ṣèrànwọ́ láti mọ̀ bóyá láti iṣan ara ni tàbí láti ẹ̀dọ̀.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń dá iṣan ara mọ̀ yàtọ̀ sí ẹ̀dọ̀ nínú enzyme tó ga, ó ń wá àwọn okùnfà mìíràn bí hepatitis látàrí kòkòrò fáírọ́ọ̀sì, ó sì ń gbani nímọ̀ràn láti tètè dá steroid ìgbémì dúró — ìgbésẹ̀ tó ṣe pàtàkì jùlọ.
- Ademetionine (SAMe) — A ń lò ó fún cholestasis inú ẹ̀dọ̀ (intrahepatic) ní àwọn orílẹ̀-èdè kan, ṣùgbọ́n àwọn ìwádìí kéré, wọn kò sì péye; a kò tíì dán an wò lára àwọn tí ń lo steroid. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- Phospholipid pàtàkì (Essentiale) — Ìwádìí kan tí a kò pín àwọn olùkópa láìròtẹ́lẹ̀ (non-randomized) lára àwọn olùlò steroid rí ìgòkè enzyme ẹ̀dọ̀ tó kéré sí i; àwọn ìdánwò mìíràn kéré, wọ́n sì lè ní ìṣègbè (bias). A ń lò ó ní ìṣe; dídá steroid ìgbémì dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- Glutathione — Antioxidant tí ẹ̀dọ̀ ń lò láti mú májèlé kúrò; a kò tíì dán an wò nínú ìpalára ẹ̀dọ̀ látàrí steroid, NAC sì ni ọ̀nà tí a ti ṣèwádìí jù láti gbé e sókè. Oògùn tí a ń fà sínú iṣan ẹ̀jẹ̀ (drip) lẹ́yìn òde ilé ìwòsàn ní ewu àkóràn àti ewu fún kíndìnrín.
- Milk thistle (silymarin) — Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń lò ó fún àtìlẹ́yìn ẹ̀dọ̀ nígbà lílo steroid ìgbémì, ṣùgbọ́n àwọn ìdánwò nínú hepatitis àti ọ̀rá nínú ẹ̀dọ̀ rí àǹfààní díẹ̀ tàbí kò rí rárá, kò sì sí èyí tí ó dán an wò lára àwọn olùlò steroid. Dídá steroid ìgbémì dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- N-acetylcysteine (NAC) — Ó ń dá glutathione padà; ìtọ́jú déédéé ni fún májèlé paracetamol, ó sì ran àwọn mìíràn lọ́wọ́ nínú àìṣiṣẹ́ ẹ̀dọ̀ òjijì nínú àwọn ìdánwò ní ilé ìwòsàn, ṣùgbọ́n a kò tíì dán an wò nínú ìpalára ẹ̀dọ̀ látàrí steroid. Dídá steroid ìgbémì dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- TUDCA (tauroursodeoxycholic acid) — Ó ń mú ìṣàn òróòro dára sí i nínú àìsàn cholestatic; nínú cholestasis láti steroid, ìròyìn aláìsàn kọ̀ọ̀kan nìkan ló wà, pẹ̀lú ìkùnà nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó le. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà eré ìdárayá fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Ìríran tó sọnù tàbí tó di bàìbàì lójijì, ìmọ́lẹ̀ tó ń tàn yòò, bí ẹni pé aṣọ ìkélé bo ìríran — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Àmì dúdú ara tó ń tóbi sí i, tó ń ṣẹ̀jẹ̀, tó ń yún tàbí tó ń yí àwọ̀ tàbí ìrísí padà — ẹ rí dókítà awọ ara láìjáfara.
- Ìrora líle ní apá òkè ikùn tó ń ta lọ sí ẹ̀yìn, pẹ̀lú èébì (àyẹ̀wò amylase/lipase kíákíá); ìrora lábẹ́ egungun ìhà ọ̀tún pẹ̀lú ibà tàbí ojú aláwọ̀ ìyeyè; èébì nígbà tí ìgbẹ́ tàbí afẹ́fẹ́ kò jáde; ẹ̀jẹ̀ nínú ìgbẹ́ lẹ́yìn eré-ìje gígùn — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
A kì í lò ó nígbà oyún: tetracycline lè pa ọmọ inú lára, kí ó sì ba àwọ̀ eyín ọmọ tí ó ń dàgbà jẹ́ títí láé; a máa ń yẹra fún un nígbà fífún ọmọ lọ́mú bí ó bá ṣeé ṣe. Ó lè mú kí oògùn ìdènà oyún ìgbémì má ṣiṣẹ́ dáadáa tó, kí ó sì gbé ìṣeéṣe àkóràn olú (thrush) nínú òbò sókè.
Àròsọ àti òtítọ́
“Kóró oògùn apakòkòrò (antibiotic) ń mú ìrorẹ́ steroid kúrò títí láé.”
Wọ́n ń mú kókó ìrorẹ́ tí ó ní inflammation rọlẹ̀, ṣùgbọ́n androgen tí ń ṣiṣẹ́ lórí ẹṣẹ́ epo awọ ara ló ń fa ìrorẹ́ steroid, èyí tí oògùn apakòkòrò kò yí padà. Ìtọ́sọ́nà ìṣègùn ń dín lílo oògùn apakòkòrò ìgbémì kù, ó sì ń pa wọ́n pọ̀ mọ́ benzoyl peroxide nítorí pé lílò fún ìgbà pípẹ́ ń mú bakitéríà aláìgbọ́ oògùn (resistant) jáde.
Àwọn àkópọ̀
Àwọn méjèèjì lè gbé ìfúnpá yíká ọpọlọ sókè (pseudotumor cerebri), ìwé àlàyé oògùn doxycycline sì sọ pé kí a yẹra fún lílò wọ́n papọ̀. Àmì ìkìlọ̀ ni ẹ̀fọ́rí tó le pẹ̀lú ìríran tí kò ṣe kedere tàbí ìríran méjì; ìpàdánù ìríran lè wà títí láé, nítorí náà irú àmì bẹ́ẹ̀ nílò ìtọ́jú kíákíá.
IsotretinoinIron, àti calcium tàbí magnesium tó wà nínú oògùn ìdínkù ásíìdì inú (antacid), ń so mọ́ doxycycline nínú ìfun, nítorí náà díẹ̀ nínú rẹ̀ ló ń wọ ara, ó sì lè má ṣiṣẹ́ dáadáa tó. Ìwé àlàyé oògùn dárúkọ oògùn iron àti antacid tí ó ní calcium tàbí magnesium; àfikún oúnjẹ ní àwọn ohun alumọ́ọ́nì kan náà. Dókítà tàbí oníṣègùn oògùn (pharmacist) ló máa ṣàlàyé bí a ṣe lè lò wọ́n papọ̀.
IronCalciumMagnesium glycinate (bisglycinate)Magnesium citrateMagnesium malateMagnesium taurateMagnesium L-threonateMagnesium oxideMagnesium chlorideMagnesium lactateMagnesium aspartateMagnesium gluconateMagnesium orotateMagnesium carbonateMagnesium sulfate (iyọ̀ Epsom)Magnesium hydroxideMagnesiumOògùn apakòkòrò (antibiotic) méjì fún ìrorẹ́ lẹ́ẹ̀kan náà, ọ̀kan ní kóró oògùn, èkejì lórí awọ ara: ìtọ́sọ́nà ìṣègùn NICE fún ìrorẹ́ gbani nímọ̀ràn láti má pa wọ́n pọ̀, kí bakitéríà aláìgbọ́ oògùn (resistance) má baà pọ̀ sí i. Ìtọ́sọ́nà ìṣègùn ń pa oògùn apakòkòrò ìgbémì pọ̀ mọ́ benzoyl peroxide tàbí ìtọ́jú mìíràn tí a ń fi pa ara tí kì í ṣe oògùn apakòkòrò; dókítà awọ ara ló máa pinnu.
Clindamycin (tí a ń fi pa ara)Àwọn orísun
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀