Aspirin (acetylsalicylic acid)
Aspirin Cardio, ASA, Cardiomagnyl, Thrombo ASS, Ecotrin
Àwọn ìrísí: Oògùn kóró ti àṣà àti ti agbára kékeré, irú tí a bò kí ó lè yọ́ nínú ìfun (enteric-coated) àti irú tí ń yọ́ nínú omi; a tún ń dà á pọ̀ mọ́ magnesium hydroxide (Cardiomagnyl).
Oògùn ìrora àti oògùn ibà tí ó tún ń mú kí platelet má lẹ̀ mọ́ ara wọn tó; a ń lo ìwọ̀n kékeré lẹ́yìn ìkọlù ọkàn tàbí ìkọlù ọpọlọ (stroke). Kì í ṣe ìdènà déédéé fún àwọn tí ara wọn le: ó ń gbé ewu ìṣàn ẹ̀jẹ̀ sókè, kò sì dín hematocrit kù.
Ipò lábẹ́ òfin: A ń tà á láìsí ìwé àṣẹ dókítà ní ọ̀pọ̀ jùlọ orílẹ̀-èdè (òfin yàtọ̀ láti orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè); lílò ìwọ̀n kékeré fún ìgbà pípẹ́ jẹ́ ìpinnu dókítà; kò sí lórí Àkójọ Èèwọ̀ WADA.
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
Àwọn olùlò steroid kan ń lò ó fúnra wọn láti dín ìṣeéṣe ẹ̀jẹ̀ dídì kù; òun náà ni “A” nínú àkópọ̀ ECA pẹ̀lú ephedrine àti caffeine. A ti fìdí àǹfààní rẹ̀ fún ọkàn múlẹ̀ lẹ́yìn ìkọlù ọkàn tàbí ìkọlù ọpọlọ (stroke); lára àwọn tí ara wọn le, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ń pa èyí tó pọ̀ jù nínú àǹfààní kékeré náà rẹ́. Nínú ìṣègùn: ìrora, ibà, ìdènà lẹ́yìn ìkọlù ọkàn tàbí ìkọlù ọpọlọ (stroke).
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
Lára àwọn tí wọ́n ti ní àìsàn iṣan ẹ̀jẹ̀ tẹ́lẹ̀, ó dín àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ iṣan ẹ̀jẹ̀ tó lágbára kù ní nǹkan bí ìdámárùn-ún. Lára àwọn tí ara wọn le, ìdínkù 12% nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ wá pẹ̀lú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ńlá tó pọ̀ sí i; nínú ASPREE (ènìyàn 19,114 tó ti lọ́jọ́ lórí tí ara wọn le), kò dín àìsàn ọkàn àti iṣan ẹ̀jẹ̀ kù, nígbà tí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ ńlá pọ̀ sí i ní 38%. A kò tíì ṣe ìwádìí rẹ̀ lára àwọn tí ń lo steroid. Àwọn ìdánwò ECA lórí ìsanra jù (obesity) kéré, wọ́n sì kúrú; a kò mọ ìpín tí aspirin fúnra rẹ̀ kó.
Àwọn ipa
Ẹ̀rí: Oògùn tí a fọwọ́ sí — A ti ṣèwádìí rẹ̀ lára ènìyàn fún ìlò ìṣègùn rẹ̀
Ipa tí a ń wá ní ìbámu pẹ̀lú àfojúsùn (gẹ́gẹ́ bí a ti ròyìn)
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 3 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóÌtumọ̀ àwọn ìpele
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 2 nínú ipa àìfẹ́ 3 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Fún àwọn tó kù — ìmọ̀ràn gbogbogbòò. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá.
Ẹ má ṣe pa ọ̀pọ̀ ọjà tí ń dènà ẹ̀jẹ̀ dídì pọ̀ (aspirin, oògùn ìrora bí ibuprofen, epo ẹja ní ìwọ̀n púpọ̀, nattokinase, vitamin E) láìsí dókítà; ẹ sọ fún dókítà àti dókítà eyín ṣáájú iṣẹ́ ìtọ́jú; ọtí ń fi kún ewu ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú ikùn.
Oúnjẹ kékeré-kékeré, omi àti fiber tó tó; dókítà fún ìrora ikùn líle.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò èébì tí kò dúró tàbí ìrora inú tó lágbára (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pancreatitis tàbí òkúta òróòro/gallstones), ó sì ń ṣàtúnṣe ìtọ́jú GLP-1 tí dókítà kọ nígbà tí inú ríru kò bá lọ.
- Pancreatin + dimeticone (Pankreoflat) — Ó lè dín ìwúwo inú àti afẹ́fẹ́ inú kù lẹ́yìn oúnjẹ; ó lè fa inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru. Kò yẹ fún àwọn tí ara wọn kò gba protein ẹlẹ́dẹ̀ tàbí protein wàrà màlúù (a ti ròyìn anaphylaxis) tàbí ní ìbẹ̀rẹ̀ pancreatitis òjijì (acute pancreatitis).
Kò sí ọtí, kò sí ohun mìíràn tó ń ni ẹ̀dọ̀ lára, ẹ dín steroid ìgbémì àti àkópọ̀ wọn kù, ẹ ṣàyẹ̀wò enzyme ẹ̀dọ̀.
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (5)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ó ń mú ohun ńlá kan tó ń fi ẹrù kún ẹ̀dọ̀ kúrò nígbà lílò steroid ìgbémì àti àwọn oògùn mìíràn tó ń pa ẹ̀dọ̀ lára.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — ALT, AST, GGT àti bilirubin ń fi ẹrù lórí ẹ̀dọ̀ hàn ṣáájú kí àmì tó yọ; ìdánrawò gbígbé ẹrù wúwo nìkan lè gbé AST/ALT sókè fún ọjọ́ mélòó kan, GGT sì ń ṣèrànwọ́ láti mọ̀ bóyá láti iṣan ara ni tàbí láti ẹ̀dọ̀.
- Ademetionine (SAMe) — A ń lò ó fún cholestasis inú ẹ̀dọ̀ (intrahepatic) ní àwọn orílẹ̀-èdè kan, ṣùgbọ́n àwọn ìwádìí kéré, wọn kò sì péye; a kò tíì dán an wò lára àwọn tí ń lo steroid. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
- N-acetylcysteine (NAC) — Ó ń dá glutathione padà; a ti fi hàn pé ó ń ṣiṣẹ́ nínú májèlé paracetamol, ó sì ṣèrànwọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ ìkùnà ẹ̀dọ̀ òjijì (acute liver failure) láti àwọn ìdí mìíràn, ṣùgbọ́n a kò tíì dán an wò lára àwọn tí ń lo steroid.
- TUDCA (tauroursodeoxycholic acid) — Ó ń mú ìṣàn òróòro dára sí i nínú àìsàn cholestatic; nínú cholestasis láti steroid, ìròyìn aláìsàn kọ̀ọ̀kan nìkan ló wà, pẹ̀lú ìkùnà nínú àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó le. Dídá steroid ìgbémì náà dúró ló ṣe pàtàkì jùlọ.
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà yín fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Ìgbẹ́ dúdú tàbí ìgbẹ́ ẹlẹ́jẹ̀, èébì ẹ̀jẹ̀ tàbí èébì tó dà bí “gẹ̀dẹ̀gẹ̀dẹ̀ kọfí”, ẹ̀fọ́rí líle òjijì, tàbí ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tí kò dúró — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Awọ ara tàbí ojú aláwọ̀ ìyeyè, ìtọ̀ dúdú, ìgbẹ́ tó ṣá àwọ̀, ara yíyún gidigidi, ìrora lábẹ́ egungun ìhà ọ̀tún — ẹ rí dókítà ní báyìí; ìrora ikùn líle òjijì pẹ̀lú òòyì tàbí dídákú — ẹ pe iṣẹ́ pàjáwìrì.
- Ìrora líle ní apá òkè ikùn tó ń ta lọ sí ẹ̀yìn, pẹ̀lú èébì (àyẹ̀wò amylase/lipase kíákíá); ìrora lábẹ́ egungun ìhà ọ̀tún pẹ̀lú ibà tàbí ojú aláwọ̀ ìyeyè; èébì nígbà tí ìgbẹ́ tàbí afẹ́fẹ́ kò jáde — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
Ẹ yẹra fún un ní oṣù mẹ́ta tó kẹ́yìn oyún àyàfi bí dókítà bá pàṣẹ rẹ̀: ó lè ṣe ọmọ léṣe, kí ó sì mú ìbímọ nira. Ẹ béèrè lọ́wọ́ dókítà bí ẹ bá lóyún tàbí tí ẹ ń fún ọmọ lọ́mú.
Àròsọ àti òtítọ́
“Aspirin ń sọ ẹ̀jẹ̀ di tínrín, nítorí náà ó ń yanjú ẹ̀jẹ̀ tó nípọn (hematocrit gíga) tí steroid ń fà.”
Ó ń mú kí platelet má lẹ̀ mọ́ ara wọn tó, ṣùgbọ́n kò dín sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa kù, nítorí náà hematocrit ṣì ga. Àwọn dókítà sábà máa ń gbani nímọ̀ràn rẹ̀ nínú erythrocytosis (sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa tó pọ̀ jù) tí kì í ṣe jẹjẹrẹ ẹ̀jẹ̀ ló fà á, títí kan èyí tí oògùn fà, láìsí ẹ̀rí tó fìdí múlẹ̀, ó sì ń fi kún ewu ìṣàn ẹ̀jẹ̀.
Àwọn àkópọ̀
Méjèèjì lè ba awọ inú ikùn jẹ́, aspirin sì tún ń mú kí platelet má lẹ̀ mọ́ ara wọn tó; ìwé ìtọ́ni oògùn glucocorticoid kìlọ̀ pé papọ̀ wọ́n ń gbé ewu ipa àìfẹ́ lórí ikùn sókè, àwọn ìwádìí sì so glucocorticoid mọ́ ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú ikùn tó pọ̀ sí i. Ìgbẹ́ dúdú, èébì ẹ̀jẹ̀ tàbí ìrora ikùn òjijì nílò ìtọ́jú kíákíá.
Aspirin ń mú kí platelet má lẹ̀ mọ́ ara wọn tó, vitamin E àti epo omega-3 sì ń fi ipa tiwọn tó fẹ́ẹ́rẹ́ jù lórí ẹ̀jẹ̀ dídì kún un. Èrìgì tí ń ṣẹ̀jẹ̀ wọ́pọ̀ jù pẹ̀lú vitamin E àti aspirin papọ̀, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ pẹ̀lú omega-3 tí dókítà ń kọ sì wọ́pọ̀ jù lára àwọn tí wọ́n tún ń lo aspirin. Ìgbẹ́ dúdú, ẹ̀jẹ̀ nínú ìtọ̀ tàbí ọgbẹ́ dúdú àjèjì lára jẹ́ ìdí láti rí dókítà.
Omega-3 (epo ẹja, EPA/DHA)Vitamin E (tocopherol)Àwọn orísun
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀