Hydrocortisone
Cortef, Solu-Cortef, Hydrocortone, Plenadren, Efmody, Alkindi, Hydrocortisone sodium succinate
Àwọn ìrísí: Kóró oògùn, títí kan àwọn tí ń tú oògùn sílẹ̀ lọ́ra, kóró wẹ́wẹ́ (granules) fún ọmọdé àti ìrísí abẹ́rẹ́ fún pàjáwìrì àti iṣẹ́ abẹ. Ìpara, ìkunra (ointment) àti fóòmù ìfisí-ìdí jẹ́ ìrísí ibi kan tí ipa wọn lórí gbogbo ara kéré gan-an.
Corticosteroid àti ACTHPẹ̀lú ìwé àṣẹ dókítà nìkanWADA S9 · èèwọ̀ nígbà ìdíjeẸ̀rí: oògùn tí a fọwọ́ sí
Họ́mọ̀nù ìdààmú (stress hormone) tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe, cortisol, tí a ṣe gẹ́gẹ́ bí oògùn: glucocorticoid tí ipa rẹ̀ kúrú, kì í ṣe steroid anabolic. Àwọn dókítà ń lò ó ní pàtàkì láti rọ́pò cortisol tí ẹṣẹ́ adrenal kò ṣe.
Ipò lábẹ́ òfin: Oògùn tí dókítà ń kọ; ó yàtọ̀ láti orílẹ̀-èdè sí orílẹ̀-èdè. WADA S9: èèwọ̀ nígbà ìdíje bí a bá lò ó nípa ìgbémì, abẹ́rẹ́ tàbí nípasẹ̀ ihò ìdí (rectal).
Ohun tó ń fúnni
Ohun tí àwọn ènìyàn ń lò ó fún àti ohun tí àwọn orísun ròyìn. Agbára jẹ́ ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí: fẹ́ẹ́rẹ́, kedere tàbí lágbára.
Ìlò rẹ̀
Irinṣẹ́ dókítà ní pàtàkì: ìrọ́pò nígbà tí cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe kò tó, yíyí padà láti inú glucocorticoid tí ipa wọn pẹ́ nígbà dídín ìwọ̀n kù díẹ̀díẹ̀, ààbò àfikún fún ìpalára, àìsàn tàbí iṣẹ́ abẹ, àti ìtọ́jú pàjáwìrì fún ìdààmú ẹṣẹ́ adrenal òjijì (adrenal crisis). Eléré ìdárayá tí ó ní àìní ìṣègùn lè béèrè fún ìyọ̀ǹda ìlò fún ìtọ́jú (therapeutic use exemption, TUE).
Ohun tí àwọn ènìyàn ń wá àti ohun tí ìwádìí fi hàn
Kì í ṣe oògùn ìmúdára-eré, àwọn ìdánwò kò sì fúnni ní ìdí láti lò ó bẹ́ẹ̀: nínú ìdánwò tí a fi placebo ṣe àfiwé lára àwọn obìnrin tí ẹṣẹ́ adrenal wọn kò ṣiṣẹ́, ìwọ̀n àfikún ṣáájú ìdánrawò kò mú agbára aerobic tàbí àkókò ìdánrawò sunwọ̀n sí i. Ó wà lára àwọn glucocorticoid tí agbára wọn kéré jùlọ tí ipa wọn sì kúrú jùlọ, àṣàyàn tí a sábà máa ń lò fún ìrọ́pò; dókítà tún lè yí ẹni padà sí i láti inú àwọn tí ipa wọn pẹ́ nígbà dídín ìwọ̀n kù díẹ̀díẹ̀. Kò sí ìsọfúnni lára eléré ìdárayá.
Àwọn ipa
Kò sí ipa ìdánrawò tó ṣe kedere nínú àwọn orísun.
Ẹ̀rí: Oògùn tí a fọwọ́ sí — A ti ṣèwádìí rẹ̀ lára ènìyàn fún ìlò ìṣègùn rẹ̀
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe
Ṣeé ṣe kò túmọ̀ sí dájú: bóyá wọ́n á fara hàn sinmi lé ìwọ̀n oògùn, ìgbà tí a fi lò ó, bí ara ẹnì kọ̀ọ̀kan ṣe ń dáhùn àti àbójútó. Nísàlẹ̀ — ohun tí ẹ ó ṣọ́ àti bí a ṣe lè kíyèsí i ní kùtùkùtù.
Ipa àìfẹ́ 13 tó ṣeé ṣe
ìpele · bí a ṣe ń ròyìn rẹ̀ tóGíga díẹ̀
Ìdẹ́kun cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe (ẹṣẹ́ adrenal)
ṣeé ṣeJu ìṣẹ̀dá cortisol ti ara fúnra rẹ̀ lọ fún àkókò pípẹ́, ó ń dẹ́kun ẹṣẹ́ adrenal bí àwọn glucocorticoid mìíràn, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó kéré ju ti àwọn tí ipa wọn pẹ́ tí agbára wọn sì pọ̀ jù lọ; dídá a dúró lójijì lè fa àìtó iṣẹ́ ẹṣẹ́ adrenal.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Àárẹ̀, àìlágbára, inú ríru, òòyì nígbà tí a bá dìde dúró tàbí ìfẹ́ oúnjẹ oníyọ̀ lẹ́yìn dídáwọ́dúró — cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe lè gba ọ̀sẹ̀ mélòó kan sí oṣù mélòó kan kí ó tó padà bọ̀ sípò.
Gíga díẹ̀
Ìpàdánù egungun, ewu egungun ṣíṣẹ́
ṣọ̀wọ́nOsteoporosis (egungun tó ń fọ́ wẹ́wẹ́), egungun ṣíṣẹ́ àti aseptic necrosis (kíkú egungun láìsí àkóràn) ní ìbàdí tàbí èjìká wà nínú ìwé àlàyé oògùn, bí ti gbogbo ẹgbẹ́ náà; wọ́n lè fòpin sí iṣẹ́ eré ìdárayá ẹnì kan.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Nígbà púpọ̀ kò ní àmì kankan títí egungun yóò fi ṣẹ́; nígbà ìdánrawò, ìrora egungun tó ń bẹ̀rẹ̀ ní kùtùkùtù sí i ní ìdánrawò kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú ibì kan tó ń dunni tí a bá fọwọ́ kàn án, lè jẹ́ stress fracture.
Gíga díẹ̀
Ìbínú kíákíá, ìwà ipá, ìyípadà ìṣesí
ṣọ̀wọ́nÌyípadà ìwà ṣeé ṣe; ní ṣọ̀wọ́n, ìrẹ̀wẹ̀sì ọkàn tó le tàbí psychosis (ìdàrú ọpọlọ tó lágbára).
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ìbínú kíákíá, inú fùfù, aáwọ̀ pẹ̀lú àwọn ẹlòmíì.
Alábọ́dé
Ìfúnpá tó ga sí i
ṣeé ṣeÌwọ̀n alábọ́dé àti èyí tó ga lè gbé ìfúnpá sókè nípasẹ̀ iyọ̀ àti omi tó ń dúró nínú ara, kí ó sì dín potassium kù.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Nígbà púpọ̀ kò ní àmì; nígbà míì ẹ̀fọ́rí, ojú pípọ́n, ẹ̀jẹ̀ imú — ẹ̀rọ ìwọ̀n ìfúnpá ilé ló ń fi í hàn. Gbígbé ìwúwo wúwo ń tì í sókè fún ìgbà díẹ̀ kódà lára àwọn agbéwúwo tí ara wọn le.
Alábọ́dé
Àìgba insulin (insulin resistance) / ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ga sí i
ṣeé ṣeÓ ń dín bí ara ṣe ń fara da carbohydrate kù, ó sì lè ṣí àtọ̀gbẹ tó farapamọ́ payá; àwọn tí ń lo oògùn tí ń dín ṣúgà ẹ̀jẹ̀ kù lè nílò kí dókítà ṣàtúnṣe wọn.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Òùngbẹ, ebi tó pọ̀ sí i, okun tó ń já lulẹ̀ lẹ́yìn carbohydrate.
Alábọ́dé
Àkóràn, ọgbẹ́ tí ń pẹ́ jinná
ṣeé ṣeÓ ń sọ ètò àjẹsára di aláìlágbára, ó sì lè bo àmì àkóràn mọ́lẹ̀; ìlẹ̀gbóná (chickenpox) àti ìgbóná (measles) lè le lára àwọn tí kò tíì ní wọn rí.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Àkóràn tó ń wáyé lemọ́lemọ́ tàbí tó ń pẹ́, àkóràn olú (thrush), ojú gígé àti ọgbẹ́ tí ń pẹ́ jinná; ibà lè farapamọ́.
Alábọ́dé
Àníyàn, àìlèsùn, òógùn òru
ṣeé ṣeÀìlèsùn, ayọ̀ àṣejù (euphoria) àti ìṣesí tó ń yí padà lójijì wà nínú ìwé àlàyé oògùn; oorun tí kò dára ń dín ìmúbọ̀sípò kù láàárín àwọn ìgbà ìdánrawò.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ìṣòro láti sùn, òógùn òru, àìbalẹ̀ ọkàn; oorun tí kò dára ń dín bí ìdánrawò ṣe dára tó àti ìmúbọ̀sípò kù.
Alábọ́dé
Àdánù iṣan ara (catabolism)
ṣọ̀wọ́nNí ìwọ̀n gíga, ìwó protein ń pọ̀ sí i: àìlágbára iṣan ara, steroid myopathy (àìsàn iṣan ara láti ọ̀dọ̀ steroid) àti àdánù ìwọ̀n iṣan ara wà nínú ìwé àlàyé oògùn.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Agbára àti kíkún iṣan ń dínkù bí ẹ tilẹ̀ ń dánrawò; ìmúbọ̀sípò ń lọ́ra.
Alábọ́dé
Ewu ìpalára okùn iṣan / okùn oríkèé
ṣọ̀wọ́nOkùn iṣan tó já (tendon rupture), pàápàá ti okùn iṣan Achilles (lẹ́yìn gìgísẹ̀), wà nínú ìwé àlàyé oògùn, bí ti àwọn glucocorticoid mìíràn tí ń ṣiṣẹ́ jákèjádò ara.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ìrora níbi tí okùn iṣan ti so mọ́ egungun lábẹ́ ẹrù wúwo; lára àwọn ará-ìkọ́ tí ń lo steroid, irú ìrora bẹ́ẹ̀ ló ṣáájú nǹkan bí ìdámẹ́rin okùn iṣan tó já.
Alábọ́dé
Inú ríru, inú dídàrú, ewu pancreatitis
ṣọ̀wọ́nỌgbẹ́ inú ikùn (peptic ulcer) pẹ̀lú ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tàbí ihò nínú ikùn (perforation) àti pancreatitis ṣeé ṣe, pàápàá papọ̀ pẹ̀lú NSAID tàbí aspirin.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Inú ríru, inú kíkún, àìrígbẹ́yà tàbí ìgbẹ́ gbuuru; ó sábà máa ń burú sí i nínú ìdánrawò líle tàbí gígùn.
Alábọ́dé
Ìyípadà ìríran
ṣọ̀wọ́nLílò rẹ̀ fún ìgbà gígùn lè fa cataract (ojú tó ń ṣú) àti glaucoma.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ìríran bàìbàì, ìríran aláwọ̀, ìṣòro láti ríran ní òru.
Kékeré
Omi tó ń dúró nínú ara / inú wíwú
ṣeé ṣeIyọ̀ àti omi tó ń dúró nínú ara: wíwú ara àti ìwúwo tó ń pọ̀ sí i, ojú tó ń ru yíká pẹ̀lú lílo ìwọ̀n gíga fún ìgbà pípẹ́.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ojú àti kókósẹ̀ tó wú, ìrísí tó rọ̀, ìwúwo tó ń fò sókè kíákíá.
Kékeré
Ìrora abẹ́rẹ́, àkóràn, ikọ́ epo
ṣeé ṣeAbẹ́rẹ́ náà lè fi ihò kékeré sílẹ̀ lórí awọ ara ní ojú abẹ́rẹ́ (ẹ̀yà ara tó rẹ̀ dànù, atrophy) tàbí, ní ṣọ̀wọ́n, oówo tí kò ní kòkòrò àrùn (sterile abscess); abẹ́rẹ́ tí kò mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò lè fa àkóràn ní ojú abẹ́rẹ́.
Bí a ṣe lè kíyèsí i: Ìrora, kókó; ikọ́ kúkúrú lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn abẹ́rẹ́.
Ìtumọ̀ àwọn ìpele
Kékeréìpìlẹ̀ — ẹ kàn mọ̀ nípa rẹ̀
Alábọ́déẹ ṣọ́ àwọn àmì
Gíga díẹ̀ó nílò àbójútó déédéé
Gígapàtàkì gidi — ó lè fi ẹ̀mí wewu tàbí wà títí láé
Ìpele: ẹ̀ka gbogbogbòò láti inú ìwé ìwádìí, kì í ṣe ewu tiyín ní pàtó
Bí ó ṣe wọ́pọ̀ tó
- wọ́pọ̀
- a sábà máa ń ròyìn rẹ̀
- ṣeé ṣe
- a ròyìn rẹ̀ lára àwọn kan
- ṣọ̀wọ́n
- a máa ń ròyìn rẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan
Bí a ṣe lè dín ewu kù
Fún 13 nínú ipa àìfẹ́ 13 tó ṣeé ṣe, ọ̀nà pàtó wà láti dín ìṣeéṣe kù: àwọn ìgbésẹ̀ ojoojúmọ́, àfikún oúnjẹ àti àwọn àṣàyàn tí dókítà lè ronú nípa. Kò sí ìgbésẹ̀ tó ń mú ewu kúrò pátápátá. A kọ àwọn oògùn ìwé àṣẹ dókítà síbí kìkì fún dókítà láti pinnu lé lórí, lẹ́yìn àyẹ̀wò — wọ́n ní ipa àìfẹ́ tiwọn.
Gíga díẹ̀Ìdẹ́kun cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe (ẹṣẹ́ adrenal)
Lẹ́yìn lílò fún ju ọ̀sẹ̀ díẹ̀ lọ, ẹ má ṣe dá a dúró lójijì láé: dókítà ló ń ṣètò dídín ìwọ̀n kù díẹ̀díẹ̀, ó sì lè ṣàyẹ̀wò cortisol òwúrọ̀. Ẹ sọ fún dókítà èyíkéyìí tó bá ń tọ́jú yín, pàápàá ṣáájú iṣẹ́ abẹ tàbí nígbà àìsàn tó le.
Ìgbésẹ̀
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Dókítà ń ṣètò dídín ìwọ̀n kù díẹ̀díẹ̀ lẹ́yìn lílo steroid fún ìgbà pípẹ́, ó lè ṣàyẹ̀wò cortisol òwúrọ̀, ó sì ń ṣàlàyé ìwọ̀n àfikún tí a nílò nígbà ìpalára, àìsàn tàbí iṣẹ́ abẹ, kí ìdààmú ẹṣẹ́ adrenal òjijì (adrenal crisis) má baà ṣeé ṣe tó.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Àyẹ̀wò cortisol òwúrọ̀ ń fi hàn bóyá cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe ti padà bọ̀ sípò lẹ́yìn glucocorticoid; ó ń tọ́ dídín ìwọ̀n kù díẹ̀díẹ̀ sọ́nà, ṣùgbọ́n kò dín ìdẹ́kun náà fúnra rẹ̀ kù.
Gíga díẹ̀Ìpàdánù egungun, ewu egungun ṣíṣẹ́
Ìdánrawò agbára àti ìdánrawò oníkọlù (impact), calcium àti vitamin D tó tó láti inú oúnjẹ, àìmu sìgá, agbára oúnjẹ tó tó fún ẹrù ìdánrawò (RED-S ń fa ìpàdánù egungun àti egungun tí ó fọ́ látàrí àṣejù — stress fracture); nígbà lílò fún ìgbà pípẹ́, dókítà lè ní kí a ṣe àyẹ̀wò ìwúwo egungun (bone density scan).
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Kìkì tí dókítà bá kọ ọ́
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (7)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Mímu ọtí púpọ̀ jẹ́ okùnfà ewu egungun ṣíṣẹ́ tí a mọ̀, ó sì wà lára ohun èlò ìṣírò ewu egungun ṣíṣẹ́ tí a sábà máa ń lò; yíyọ ọ́ kúrò ń mú ẹrù àfikún kan kúrò lórí egungun.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Pẹ̀lú lílo glucocorticoid, họ́mọ̀nù thyroid fún ìgbà pípẹ́ tàbí estrogen tó kéré gan-an, dókítà lè pàṣẹ àyẹ̀wò ìwúwo egungun (DXA), kí ó sì bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú kí egungun tó ṣẹ́.
- Calcium — Calcium tó tó, tí ó dára jùlọ láti inú oúnjẹ, jẹ́ ìmọ̀ràn déédéé nígbà lílo glucocorticoid àti fún eléré ìdárayá tí kò jẹun tó; pẹ̀lú vitamin D, ó dín egungun ṣíṣẹ́ látàrí àṣejù (stress fracture) kù lára àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ iṣẹ́ ológun. Àfikún kò ṣe púpọ̀ bí oúnjẹ bá ti pèsè tó.
- Vitamin D3 — Pípa vitamin D mọ́ ní ìwọ̀n déédéé jẹ́ ìmọ̀ràn déédéé nígbà lílo glucocorticoid àti fún eléré ìdárayá tí kò jẹun tó; pẹ̀lú calcium, ó dín egungun ṣíṣẹ́ látàrí àṣejù (stress fracture) kù lára àwọn tí wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ wọ iṣẹ́ ológun. Àfikún kò ṣe púpọ̀ bí ìwọ̀n rẹ̀ bá ti wà ní déédéé.
- Vitamin K2 (àti vitamin K) — A rí egungun ṣíṣẹ́ tó dínkù kìkì nínú àwọn ìdánwò ní Japan lórí ìrísí K2 ìwọ̀n gíga (MK-4) tí a ń lò níbẹ̀ gẹ́gẹ́ bí oògùn; MK-7 tó wà nínú ọ̀pọ̀ jùlọ àfikún oúnjẹ ní ìsọfúnni tí kò lágbára fún egungun.
- Raloxifene — A fọwọ́ sí i fún osteoporosis lẹ́yìn menopause; lára àwọn ọkùnrin tí ń gba ìtọ́jú tí ń dí testosterone lọ́wọ́, ó gbé ìwúwo egungun ìbàdí sókè. Pẹ̀lú ìwé àṣẹ dókítà nìkan; ó ń gbé ewu ẹ̀jẹ̀ dídì sókè. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
- Toremifene — Nínú ìdánwò ńlá kan lára àwọn ọkùnrin tí ń gba ìtọ́jú tí ń dí testosterone lọ́wọ́, ó dín egungun ọ̀pá ẹ̀yìn ṣíṣẹ́ tuntun kù sí ìdajì, ó sì gbé ìwúwo egungun sókè, ṣùgbọ́n ẹ̀jẹ̀ dídì wọ́pọ̀ jù. Pẹ̀lú ìwé àṣẹ dókítà nìkan. Ó ní ipa àìfẹ́ tirẹ̀.
Gíga díẹ̀Ìbínú kíákíá, ìwà ipá, ìyípadà ìṣesí
Oorun tó dára, ìdààmú díẹ̀, ẹ sọ fún ẹnì kan tó sún mọ́ yín ohun tó yẹ kí ó máa ṣọ́. Nǹkan bí 1 nínú 3 àwọn tí ń lo androgen ló ń di ẹni tí ó gbára lé e (dependence); bí ẹ kò bá lè dá a dúró tàbí tí ẹ kò bá rí ara yín bí ẹni tó tóbi tó láé, ẹ bá dókítà tàbí onímọ̀ ìmọ̀-ọkàn (psychologist) sọ̀rọ̀.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (4)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ọtí àti àwọn oògùn mìíràn tí a ń lò lórí steroid ló ṣàlàyé ọ̀pọ̀ nínú ìsopọ̀ tó wà láàárín lílo steroid àti ìwà ipá.
- Àṣà oorun tó dára — Oorun tó tó ń dín ìbínú kíákíá kù, ó sì ń mú ìkóra-ẹni-níjàánu dára sí i.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ìbínú kíákíá tí àwọn ẹlòmíràn ń kíyèsí, tàbí hypomania, jẹ́ ìdí fún àyẹ̀wò dókítà: a lè rí oògùn tó ń fà á, kí a sì ṣètò ìtọ́jú ìlera ọpọlọ.
- Ashwagandha (Withania somnifera) — Àwọn ìdánwò kéékèèké, tí èyí tó pọ̀ jùlọ nínú wọn jẹ́ ti àkókò kúkúrú, fi wàhálà àti àníyàn tí a ń nímọ̀lára rẹ̀ tó dínkù hàn; a kò dán an wò rí fún ìbínú kíákíá tàbí ìwà ipá látàrí steroid tàbí amóríyá.
Alábọ́déÌfúnpá tó ga sí i
Iyọ̀ díẹ̀, cardio déédéé, oorun tó dára, wíwọn ìfúnpá nílé; bí ó bá dúró ní gíga — dókítà, àti ìjíròrò nípa gbígbé ìwúwo tó pọ̀ jùlọ (maximal lifts).
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (22)
- Wíwọn ìfúnpá nílé — Ìwọ̀n ìsinmi tí ó ń ga léraléra túmọ̀ sí pé kí ẹ rí dókítà. Fún àwọn eléré ìdárayá, ìtọ́sọ́nà fẹ́ràn ARB tàbí ACE inhibitor, tí kì í dín agbára ìdánrawò kù; oògùn amúnitọ̀ jẹ́ èèwọ̀ nínú eré ìdárayá.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Nínú ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìdánwò, ìdánrawò ìfaradà dín ìfúnpá ìsinmi kù ní nǹkan bí 8/5 mmHg lára àwọn tí ìfúnpá wọn ga, àti díẹ̀ péré lára àwọn tí ìfúnpá wọn wà ní déédéé.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣe ìdámọ̀ àìsàn ìfúnpá gíga tí kò lọ, ó sì ń kọ ìtọ́jú nígbà tí ó bá pọndandan.
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Mímu ọtí déédéé ń gbé ìfúnpá sókè; dídáwọ́ rẹ̀ dúró ń mú un wálẹ̀.
- Coenzyme Q10 — Kò dúró ṣinṣin: àwọn ìtúpalẹ̀ kan fi ìdínkù kékeré nínú ìfúnpá systolic hàn nínú àrùn ọkàn àti ìlò agbára ara (cardiometabolic), ṣùgbọ́n àtúnyẹ̀wò Cochrane kò rí ipa kankan tó ṣe pàtàkì ní ti ìtọ́jú.
- Nitrate oúnjẹ (oje bítírúùtù) — Nínú ìdánwò lára àwọn tó ní ìfúnpá gíga, nitrate láti inú beetroot dín ìfúnpá systolic kù ní nǹkan bí 5 mmHg; diastolic kò fi bẹ́ẹ̀ yípadà. Kò lè dípò ìtọ́jú dókítà.
- Magnesium — Ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìdánwò 34 lára àwọn àgbàlagbà, kì í ṣe eléré ìdárayá: ìfúnpá systolic lọ sílẹ̀ ní nǹkan bí 2 mmHg ní àròpín.
- Magnesium aspartate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium carbonate — Ní àròpọ̀, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè dípò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò ìlera eré ìdárayá.
- Magnesium chloride — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium citrate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium gluconate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium glycinate (bisglycinate) — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium L-threonate — Ní àròpọ̀, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè dípò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò ìlera eré ìdárayá.
- Magnesium lactate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium malate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium orotate — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium oxide — Ní àròpín, magnesium ń dín ìfúnpá kù díẹ̀ péré — kò lè rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Magnesium taurate — Ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìdánwò: ìfúnpá systolic lọ sílẹ̀ ní nǹkan bí 2 mmHg ní àròpín — ó kéré jù láti rọ́pò àyẹ̀wò dókítà fún ìfúnpá gíga tí a rí nígbà àyẹ̀wò eré ìdárayá.
- Omega-3 (epo ẹja, EPA/DHA) — Ìdínkù kékeré ti mmHg díẹ̀, pàápàá lára àwọn tí ìfúnpá wọn ga tí a kò tíì tọ́jú.
- Potassium — Àwọn ìdánwò: ìfúnpá systolic dínkù ní nǹkan bí 3.5 mmHg, kìkì lára àwọn tó ní ìfúnpá gíga. Ó léwu pẹ̀lú spironolactone, ARB/ACE inhibitor tàbí kíndìnrín aláìlágbára — àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́, dókítà ló máa pinnu.
- Taurine — Ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí kékeré 20: ìfúnpá systolic lọ sílẹ̀ ní nǹkan bí 4 mmHg ní àpapọ̀.
Alábọ́déÀìgba insulin (insulin resistance) / ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ga sí i
Ìrìn ojoojúmọ́ púpọ̀ sí i, carbohydrate tó ń yára wọ ẹ̀jẹ̀ díẹ̀, ẹ ṣàyẹ̀wò glucose láìjẹun àti HbA1c.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (7)
- Wíwọn ṣúgà ẹ̀jẹ̀ — Ìwọ̀n láìjẹun tó ń gòkè ń fi àìgba insulin tí GH tàbí àwọn oògùn mìíràn ń fà hàn ní kùtùkùtù.
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c ń rí ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè ní kùtùkùtù — ó ṣe pàtàkì pẹ̀lú GH, àwọn èròjà tí ń mú un jáde àti insulin.
- Ìdánrawò cardio déédéé — Ó ń mú kí ara gba insulin dáadáa sí i — ó wúlò láti kojú ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ń gòkè látàrí GH àti àwọn èròjà tí ń mú un jáde.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ka àwọn àmì glucose, ó sì lè bẹ̀rẹ̀ ìtọ́jú bí metformin tàbí gbani nímọ̀ràn láti dín GH kù, nítorí náà ìgòkè ṣúgà ẹ̀jẹ̀ kò fi bẹ́ẹ̀ ní ṣẹlẹ̀ láìsí ìtọ́jú.
- Berberine — Àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀ (nǹkan bí 0.6% nínú àtọ̀gbẹ irú 2); ipa rẹ̀ kéré sí i nígbà tí glucose bá wà ní déédéé.
- Alpha-lipoic acid — Ìdínkù kékeré nínú glucose láìjẹun, insulin àti HbA1c nínú àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí; kò dènà àìgba insulin tí GH tàbí insulin ń fà ní ti gidi.
- Fiber èèpo psyllium — Ó ń mú kí ara lọ́ra láti gba ṣúgà: glucose láìjẹun àti HbA1c tó lọ sílẹ̀, pàápàá lára àwọn tó ní àtọ̀gbẹ.
Alábọ́déÀkóràn, ọgbẹ́ tí ń pẹ́ jinná
Ìmọ́tótó ọwọ́, oorun tó tó, abẹ́rẹ́ àjẹsára tó bá ìgbà mu (ẹ béèrè lọ́wọ́ dókítà); ẹ má ṣe ìdánrawò líle tàbí díje nígbà tí ẹ bá ní ibà; ẹ rí dókítà ní kùtùkùtù nígbà ibà tàbí ọgbẹ́ tó ń burú sí i.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (8)
- Abẹ́rẹ́ àjẹsára hepatitis B — Ó ń ṣiṣẹ́ gidigidi, ṣùgbọ́n fún hepatitis B nìkan — kì í ṣe hepatitis C, HIV, oówo (abscess) tàbí ètò àjẹsára tí corticosteroid ti dín kù. Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ lè fi àkóràn tí ó ti kọjá tàbí àjẹsára hàn; kò yẹ kí ó dá gbígba abẹ́rẹ́ àjẹsára dúró.
- Àṣà oorun tó dára — Nínú ìwádìí kan tí a ti fi fáírọ́ọ̀sì kan àwọn ènìyàn, àwọn tí wọ́n ń sùn díẹ̀ ní ọ̀fìnkìn (common cold) léraléra jù, ìmọ̀ràn IOC lórí àìsàn lára eléré ìdárayá sì ní oorun tó tó nínú; kò pa ipa corticosteroid rẹ́.
- Ohun èlò abẹ́rẹ́ tó mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò (sterile) àti iṣẹ́ ìpèsè abẹ́rẹ́ àti sirinji — Ó ń ṣiṣẹ́ kìkì lórí àkóràn tí ń wá pẹ̀lú abẹ́rẹ́ (àkóràn awọ ara, fáírọ́ọ̀sì tí ń ràn látinú ẹ̀jẹ̀); kò ṣe nǹkan kan fún ètò àjẹsára tí corticosteroid ti dín kù, okùnfà pàtàkì ewu yìí.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Dókítà lè mú abẹ́rẹ́ àjẹsára bá ìgbà mu, tọ́jú àkóràn ní kùtùkùtù, kí ó sì rántí pé ibà lè farapamọ́ nígbà lílo corticosteroid; ìdẹ́kun ètò àjẹsára wọn ṣì wà.
- Probiotic — Àwọn ẹ̀yà (strain) kan ń dín àkóràn ọ̀nà èémí òkè kù lára eléré ìdárayá (IOC: ìtìlẹ́yìn alábọ́dé), ó sinmi lórí ẹ̀yà. A kò tíì fi hàn pé wọ́n ń dín àkóràn ọgbẹ́, awọ ara tàbí ojú abẹ́rẹ́ kù.
- Vitamin C (ascorbic acid) — Lábẹ́ wàhálà ara líle (àwọn asáré marathon, àwọn ọmọ ogun), lílò rẹ̀ déédéé dín ọ̀fìnkìn kù ní nǹkan bí ìdajì nínú àwọn ìdánwò; kò ní ipa lára ọ̀pọ̀ jùlọ ènìyàn, lórí ọgbẹ́ jíjinná tàbí lórí ipa corticosteroid.
- Vitamin D3 — Ìtúpalẹ̀ ńlá kan lórí àwọn ìdánwò rí àkóràn ọ̀nà èémí tó dínkù díẹ̀; àǹfààní rẹ̀ kéré, kò sì pa ìdẹ́kun ètò àjẹsára látàrí corticosteroid rẹ́. Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ ń fi hàn bóyá tiyín ti lọ sílẹ̀.
- Zinc — Kóró ìfàmu zinc acetate (lozenge) lè dín àkókò ọ̀fìnkìn kù (IOC: ẹ̀rí alábọ́dé); wọn kò dín bí ọ̀fìnkìn ṣe ń ṣẹlẹ̀ léraléra kù, zinc tó pọ̀ jù sì ń sọ ètò àjẹsára di aláìlágbára. Ipa corticosteroid ṣì wà.
Alábọ́déÀníyàn, àìlèsùn, òógùn òru
Ètò oorun déédéé, láìsí amóríyá tàbí caffeine (títí kan pre-workout) ní ọ̀sán-ìrọ̀lẹ́, magnesium tàbí melatonin; ìdánrawò alẹ́ àti ìrìn-àjò náà ń da oorun rú.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (19)
- Àṣà oorun tó dára — Ètò ojoojúmọ́ tó dúró sán-ún àti àìmu caffeine ní alẹ́ ń dín àìlèsùn tí amóríyá àti steroid ń fà kù; òógùn òru nígbà lílo trenbolone máa ń wà síbẹ̀ láìka èyí sí.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Dókítà lè rí okùnfà bí amóríyá tàbí họ́mọ̀nù thyroid, ó sì lè fúnni ní ìtọ́jú àìlèsùn (CBT-I), ìtọ́jú àkọ́kọ́ nínú ìtọ́sọ́nà ìṣègùn; oògùn oorun kì í ṣe àṣàyàn àkọ́kọ́.
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ọtí ń ṣèrànwọ́ láti sùn lọ, ṣùgbọ́n ó ń da ìdajì kejì òru rú; láìsí i, oorun máa ń dúró ṣinṣin jù. Kò pa ipa amóríyá tàbí steroid rẹ́.
- Ashwagandha (Withania somnifera) — Ìdánwò kéékèèké: oorun tó dára díẹ̀ sí i àti àníyàn tó dínkù, ó sì pọ̀ jù lára àwọn tó ní àìlèsùn; ẹ̀rí náà kò ní dídára tó. Kò pa ipa amóríyá tàbí òógùn òru látàrí trenbolone rẹ́.
- Glycine — Àwọn ìwádìí kékeré fi oorun tó dára sí i díẹ̀ àti àárẹ̀ ọjọ́ kejì tó dínkù hàn; kì í ṣe oògùn amúnisùn, kì í sì í ṣe fún àníyàn.
- L-theanine — Ìlọsíwájú kékeré nínú bí oorun ṣe dára tó lójú ẹni; ipa lórí àníyàn kò dúró ṣinṣin. Ó lè mú ara wíwárìrì láti caffeine rọ̀, ṣùgbọ́n kò ní borí ipa àwọn amóríyá tó lágbára bí clenbuterol.
- Magnesium — Ìwádìí kékeré 3 tí dídára wọn kéré lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára ju ti tẹ́lẹ̀ lọ. Kò sí ẹ̀rí tó dára lára àwọn eléré ìdárayá.
- Magnesium aspartate — Lára àwọn ọkùnrin tí wọ́n ń ṣe eré ìdárayá, ọjà zinc–magnesium aspartate kan kò yí oorun tí a wọ̀n padà; lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí, ìdánwò kékeré mẹ́ta rí i pé wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára jù.
- Magnesium chloride — Ìdánwò kékeré mẹ́ta tí dídára wọn kéré lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára jù. Kò sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium citrate — Ẹ̀rí pé ó ń mú oorun dára sí i kò lágbára, kò sì sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium gluconate — Ẹ̀rí pé ó ń mú oorun dára sí i kò lágbára, kò sì sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium glycinate (bisglycinate) — Lára àgbàlagbà 155 tí oorun wọn kò dára, àìlèsùn tí wọ́n fúnra wọn díwọ̀n dára sí i díẹ̀ ju lórí placebo lọ (ipa kékeré). Kò sí ìsọfúnni lára eléré ìdárayá; kò rọ́pò àwọn àṣà oorun tó dára.
- Magnesium L-threonate — Àwọn ìdánwò kékeré tí ilé-iṣẹ́ sanwó fún: àwọn ìwọ̀n oorun kan tí wọ́n fúnra wọn díwọ̀n dára sí i; ọ̀kan kò rí ìyípadà nínú oorun tí ẹ̀rọ ìtọpinpin wọ̀n. Kò sí ìsọfúnni lára eléré ìdárayá.
- Magnesium lactate — Ìdánwò kékeré mẹ́ta tí dídára wọn kéré lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára jù. Kò sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium malate — Ìdánwò kékeré mẹ́ta tí dídára wọn kéré lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára jù. Kò sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium orotate — Ẹ̀rí pé ó ń mú oorun dára sí i kò lágbára, kò sì sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium oxide — Ẹ̀rí pé ó ń mú oorun dára sí i kò lágbára, kò sì sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Magnesium taurate — Ìdánwò kékeré mẹ́ta tí dídára wọn kéré lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí: wọ́n ń sùn lọ ní nǹkan bí ìṣẹ́jú 17 yára jù. Kò sí ìdánwò oorun tó dára lára eléré ìdárayá.
- Melatonin — Ó ń ràn yín lọ́wọ́ láti sùn lọ yára díẹ̀, pàápàá nígbà tí aago ara bá ti yẹ̀; kò tọ́jú àníyàn tàbí òógùn òru.
Alábọ́déÀdánù iṣan ara (catabolism)
Protein àti agbára oúnjẹ tó tó fún ẹrù ìdánrawò, ẹ máa bá ìdánrawò wúwo lọ, ẹ yẹra fún àìtó kalori tó le jù — wọ́n ń gba agbára àti ìmúbọ̀sípò (RED-S).
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (5)
- Àṣà oorun tó dára — Nínú ìwádìí oúnjẹ ìdínkù kan, oorun tí kò tó yí ìwúwo tí ó dínkù padà láti ọ̀rá sí ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá; oorun tó tó lè dín ìṣeéṣe àdánù iṣan ara kù nígbà àìtó kalori. Ìwádìí kékeré ni.
- Creatine monohydrate — Pẹ̀lú ìdánrawò, ó ń fi ìwọ̀n ara láìsí ọ̀rá àti agbára kún un (IOC àti ISSN kà á mọ́ àwọn àfikún oúnjẹ tí ẹ̀rí rẹ̀ lágbára jùlọ); nínú ìdánwò kékeré kan, ó pa iṣan apá mọ́ nígbà tí apá wà nínú pátá (cast). Kò dá àdánù látàrí oògùn tàbí àìtó kalori ńlá dúró.
- Protein whey — Àpapọ̀ protein tó tó jẹ́ ìmọ̀ràn déédéé nínú ìmọ̀ oúnjẹ eré ìdárayá láti pa iṣan ara mọ́ nígbà àìtó kalori; whey jẹ́ orísun kan tó rọrùn. Kò lè pa àdánù tí oògùn ń fà (họ́mọ̀nù thyroid, glucocorticoid) rẹ́ pátápátá.
- Amino acid pàtàkì (EAA) — Nígbà tí protein tí a ń jẹ bá kéré, ó lè dín ìṣeéṣe àdánù iṣan ara kù nípa ṣíṣe àtìlẹ́yìn fún ìṣẹ̀dá protein; protein pípé ń ṣiṣẹ́ bákan náà, kò sì sí èyí tó ń mú ewu catabolism tí oògùn ń fà kúrò.
- HMB (beta-hydroxy-beta-methylbutyrate) — Ó lè dín ìyára àdánù iṣan ara kù lára àwọn tó ti lọ́jọ́ lórí tàbí àwọn tí kò dánrawò àti nígbà tí a bá dùbúlẹ̀ sórí ibùsùn fún ìgbà pípẹ́; lára eléré ìdárayá tí wọ́n ti ń dánrawò, àwọn ìtúpalẹ̀ àpapọ̀ ìwádìí (meta-analysis) tuntun rí ipa àfikún díẹ̀ péré.
Alábọ́déEwu ìpalára okùn iṣan / okùn oríkèé
Ẹ máa fi ìwúwo kún un díẹ̀díẹ̀ — agbára ń pọ̀ sí i yára ju bí okùn iṣan ṣe ń mọ́ra lọ; bí ìrora okùn iṣan bá ń bá a lọ, ẹ dín ẹrù kù, kí ẹ sì rí dókítà eré ìdárayá.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (3)
- Ẹrù okùn iṣan tí a ń fi kún díẹ̀díẹ̀ pẹ̀lú onímọ̀ ìtọ́jú ara (physiotherapist) — Ó ń tọ́jú ìrora okùn iṣan, ó sì ń tún agbára láti gba ẹrù kọ́; nínú ìdánwò kan, ẹrù wúwo tí a ń ṣe lọ́ra àti ẹrù eccentric méjèèjì mú ìtura tí ó pẹ́ wá. Kò sí ìwádìí tí ó fi hàn pé ó ń pa ewu okùn iṣan tó já tó ga jù nígbà lílo steroid rẹ́.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ìrora níbẹ̀ ló ṣáájú ìdámẹ́rin okùn iṣan tó já lára àwọn olùlò steroid; dókítà eré ìdárayá tí ó bá tètè rí ìrora yẹn lè dín ẹrù kù kí okùn iṣan tó ya.
- Collagen peptide àti gelatin — Gelatin pẹ̀lú vitamin C gbé àmì ìṣẹ̀dá collagen sókè pẹ̀lú ìdánrawò; a kò mọ̀ bóyá èyí túmọ̀ sí ìpalára okùn iṣan tó dínkù. Agbára ṣì ń pọ̀ sí i yára ju bí okùn iṣan ṣe ń mú ara bá a mu lọ.
Alábọ́déInú ríru, inú dídàrú, ewu pancreatitis
Oúnjẹ kékeré-kékeré, omi àti fiber tó tó, ẹ kọ́kọ́ dán oúnjẹ ọjọ́ ìdíje wò nígbà ìdánrawò; dókítà fún ìrora ikùn líle.
Ìgbésẹ̀
Àfikún oúnjẹ tàbí ọjà láìsí ìwé àṣẹ
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (14)
- Yíyẹra fún ọtí àti àwọn ohun mìíràn tó ń di ẹrù lé ẹ̀dọ̀ lórí — Ọtí ń da ikùn láàmú, ó ń fi kún ìṣàn ẹ̀jẹ̀ nínú ikùn tó jẹmọ́ aspirin, ó sì jẹ́ okùnfà pàtàkì kan fún pancreatitis; yíyẹra fún un ń dín apá ewu yẹn kù, kì í ṣe inú ríru látàrí oògùn.
- Ìṣàkóso omi ara àti electrolyte — Àìtó omi ara ń mú kí ìṣòro ìfun nígbà ìdánrawò gígùn tàbí nínú ooru ṣeé ṣe sí i; mímu omi tó tó ń ṣèrànwọ́ fún apá yẹn, kì í ṣe fún inú ríru látàrí oògùn tàbí pancreatitis.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ṣàyẹ̀wò èébì tí kò dúró tàbí ìrora inú tó lágbára (ó ṣeé ṣe kí ó jẹ́ pancreatitis tàbí òkúta àpò òróòro), ó lè fi ààbò ikùn kún aspirin, ó sì ń ṣàtúnṣe ìtọ́jú GLP-1 nígbà tí inú ríru kò bá lọ.
- Omeprazole àti àwọn oògùn mìíràn tí ń dí ẹ̀rọ ásíìdì inú ikùn (proton-pump inhibitor, PPI) — Dókítà lè ronú nípa rẹ̀ fún àyà jíjó (heartburn), ásíìdì tó ń padà sókè (reflux), ìdà oúnjẹ tí kò dára (dyspepsia) tàbí ààbò ikùn lọ́wọ́ ọgbẹ́ inú pẹ̀lú aspirin tàbí NSAID (ìwé àlàyé oògùn, ìtọ́sọ́nà ìṣègùn). Kò fi bẹ́ẹ̀ ṣe nǹkan fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru; lílò rẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ ní ewu tirẹ̀.
- Famotidine (H2 blocker) — Ó ń mú àyà jíjó (heartburn) lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan rọlẹ̀, ó sì ń dènà rẹ̀ (ìwé àlàyé oògùn); kò ṣèrànwọ́ fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ gbuuru. Fún ìpalára reflux tàbí ààbò lọ́wọ́ ọgbẹ́ inú fún ìgbà pípẹ́, dókítà sábà máa ń yan PPI.
- Loperamide — Ó ń dín ìgbẹ́ gbuuru òjijì kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1 (ìfohùnṣọ̀kan àwọn onímọ̀), ṣùgbọ́n kì í ṣe okùnfà rẹ̀; kì í ṣe fún inú ríru tàbí ìgbẹ́ tí ẹ̀jẹ̀ wà nínú rẹ̀. Omi àti iyọ̀ ṣì ló ṣáájú.
- Macrogol (oògùn amúnigbẹ́ polyethylene glycol) — Ó ń dín àìrígbẹ́yà kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1, pẹ̀lú ìtìlẹ́yìn tó lágbára láti inú ìtọ́sọ́nà ìṣègùn fún àìrígbẹ́yà tí ó ti pẹ́; kì í ṣe fún inú ríru tàbí àyà jíjó. Ẹ̀jẹ̀ láti ìdí tàbí ìrora tó ń burú sí i nílò dókítà.
- Magnesium carbonate — Oògùn ìdínkù ásíìdì inú (antacid) fún àyà jíjó (heartburn) àti ìdà oúnjẹ tí kò dára (ìwé àlàyé oògùn), tí a sábà máa ń pò pọ̀ mọ́ àwọn antacid mìíràn; kò ṣèrànwọ́ fún inú ríru, òun fúnra rẹ̀ sì lè mú ìgbẹ́ rọ̀. Kò yẹ pẹ̀lú kíndìnrín aláìlágbára.
- Magnesium citrate — Ní ìwọ̀n tó pọ̀, ó jẹ́ oògùn amúnigbẹ́ oníyọ̀ (saline laxative) fún àìrígbẹ́yà lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan (ìwé àlàyé oògùn); kì í ṣe fún inú ríru. Òun fúnra rẹ̀ ń fa inú rírun àti ìgbẹ́ tó rọ̀; pẹ̀lú àìsàn kíndìnrín, ẹ béèrè lọ́wọ́ dókítà lákọ̀ọ́kọ́.
- Magnesium hydroxide — Ìwé àlàyé oògùn kọ ọ́ gẹ́gẹ́ bí oògùn ìdínkù ásíìdì inú (antacid) fún àyà jíjó (heartburn) àti oògùn amúnigbẹ́ (laxative) fún àìrígbẹ́yà lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan; ìtura fún ìgbà kúkúrú nìkan, kì í ṣe fún inú ríru. Òun fúnra rẹ̀ lè fa ìgbẹ́ gbuuru; kò yẹ pẹ̀lú kíndìnrín aláìlágbára.
- Magnesium oxide — Oògùn amúnigbẹ́ osmotic tí ń dín àìrígbẹ́yà kù (ìmọ̀ràn ìtọ́sọ́nà ìṣègùn onípò-àdéhùn/conditional); kì í ṣe fún inú ríru tàbí àyà jíjó. Òun fúnra rẹ̀ ń mú ìgbẹ́ rọ̀; pẹ̀lú kíndìnrín aláìlágbára, magnesium ẹ̀jẹ̀ lè ga sí i.
- Pancreatin + dimeticone (Pankreoflat) — A forúkọ rẹ̀ sílẹ̀ fún ìwúwo inú àti inú kíkún lẹ́yìn oúnjẹ; kò dín inú ríru látàrí oògùn, àyà jíjó tàbí ìrora ikùn látàrí aspirin kù. Kò yẹ fún àwọn tí ara wọn kò gba protein ẹlẹ́dẹ̀ tàbí protein wàrà màlúù tàbí tí wọ́n ní pancreatitis òjijì (acute pancreatitis).
- Probiotic — Wọ́n lè dín ìgbẹ́ gbuuru kù, fún àpẹẹrẹ nígbà lílo oògùn GLP-1 (ìfohùnṣọ̀kan àwọn onímọ̀); nínú ìwádìí eré ìdárayá, èyí tó pọ̀ jùlọ nínú wọn kò dín àmì ìfun nígbà ìdánrawò kù. Kì í ṣe fún inú ríru tàbí àyà jíjó.
- Fiber èèpo psyllium — Fiber tí ń yọ́ nínú omi (soluble) ń dín àìrígbẹ́yà kù, títí kan nígbà lílo oògùn GLP-1, ó sì lè mú ìgbẹ́ tó rọ̀ le; kò ṣèrànwọ́ fún inú ríru tàbí àyà jíjó, òun fúnra rẹ̀ sì lè fa inú kíkún àti afẹ́fẹ́ inú.
Alábọ́déÌyípadà ìríran
Ẹ dá dúró kí ẹ sì rí dókítà ojú ní ìyípadà ìríran èyíkéyìí.
Ìgbésẹ̀
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (1)
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ìyípadà ìríran nígbà lílo clomiphene, tamoxifen, isotretinoin, oògùn PDE5 tàbí GLP-1 nílò àyẹ̀wò kíákíá; ìwé àlàyé mélòó kan gbani nímọ̀ràn láti dá a dúró, èyí tí ó lè dín ìpalára tí ń pẹ́ kù.
Ipa àìfẹ́ ìpele kékeré
Omi nínú ara
Iyọ̀ àti omi déédéé láìyípadà, cardio, ẹ ṣàyẹ̀wò estradiol.
Ìgbésẹ̀
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (2)
- Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ déédéé — Àyẹ̀wò estradiol, kíndìnrín, ẹ̀dọ̀ àti protein ń ṣèrànwọ́ láti dá omi tó ń dúró nínú ara tí kò léwu mọ̀ yàtọ̀ sí estrogen tó pọ̀ jù tàbí ìṣòro ẹ̀yà ara; àyẹ̀wò nìkan kò dín ohunkóhun kù.
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Ó ń ya omi tí kò léwu tó ń dúró nínú ara sọ́tọ̀ kúrò lára wíwú tí ìṣòro ọkàn, kíndìnrín tàbí ẹ̀dọ̀ ń fà; ìwé àlàyé àwọn steroid kìlọ̀ pé edema lè bá àìlágbára ọkàn (heart failure) rìn.
Ojú abẹ́rẹ́
Ọ̀nà ìmọ́tótó pípé (sterile), ẹ má ṣe pín abẹ́rẹ́, ìgò oògùn tàbí pen pẹ̀lú ẹnikẹ́ni láé; ẹ rí dókítà fún ojú abẹ́rẹ́ tó gbóná, tó wú. Bí ẹ bá ti pín irinṣẹ́ rí, ẹ ṣàyẹ̀wò HIV àti hepatitis B/C, kí ẹ sì béèrè nípa abẹ́rẹ́ àjẹsára hepatitis B.
Ìgbésẹ̀
Bí àṣàyàn kọ̀ọ̀kan ṣe ń ràn lọ́wọ́ (3)
- Ohun èlò abẹ́rẹ́ tó mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò (sterile) àti iṣẹ́ ìpèsè abẹ́rẹ́ àti sirinji — Ohun èlò tuntun tó mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò (sterile) àti àìpín ìgò ń mú kí oówo (abscess), HIV àti hepatitis má ṣeé ṣe tó; kò lè sọ ọjà tí kò mọ́ di mímọ́, kò sì lè dá ikọ́ epo dúró. Ojú abẹ́rẹ́ tó gbóná, tó wú nílò dókítà.
- Abẹ́rẹ́ àjẹsára hepatitis B — Ó ń yọ hepatitis B kúrò nínú ewu ohun èlò abẹ́rẹ́ tí a ń pín, ṣùgbọ́n kì í ṣe hepatitis C, HIV tàbí oówo (abscess); ìtọ́sọ́nà tẹnu mọ́ ọn pé kì í ṣe ìdí láti dẹwọ́ lórí lílo ohun èlò abẹ́rẹ́ tó mọ́ kúrò lọ́wọ́ kòkòrò (sterile).
- Ṣíṣiṣẹ́ pẹ̀lú dókítà — Dókítà lè tọ́jú ojú abẹ́rẹ́ tó gbóná, tó wú kí ó tó di oówo (abscess), ṣàyẹ̀wò HIV àti hepatitis B àti C, kí ó sì ṣètò abẹ́rẹ́ àjẹsára hepatitis B; ewu abẹ́rẹ́ kọ̀ọ̀kan ṣì wà.
Àyẹ̀wò ìlera àti àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀
Àwọn àyẹ̀wò lábù àti àyẹ̀wò ìlera wo ni kí ẹ ṣe àti ìgbà wo. Ìtọ́sọ́nà ni èyí — ẹ bá dókítà eré ìdárayá fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan.
Àyẹ̀wò ìbẹ̀rẹ̀
àwọn ìwọ̀n ìbẹ̀rẹ̀ tiyín — gbogbo èsì tó bá tẹ̀lé e ni a ó fi wé wọn
Àyẹ̀wò iye ẹ̀jẹ̀ pípé (hematocrit, hemoglobin)Ìdánrawò ìfaradà ń mú ẹ̀jẹ̀ fúyẹ́ (“anemia eré ìdárayá”), àìtó omi ara sì ń mú un nípọn — ẹ ṣe àyẹ̀wò nígbà tí ẹ ti mu omi tó tó, tí ẹ sì ti sinmi, kí ẹ sì fi wé èsì ìbẹ̀rẹ̀ ti ara yín.àkóràn
Àyẹ̀wò kíndìnrín (creatinine, eGFR, cystatin C)Creatinine máa ń ga jù pẹ̀lú iṣan ara púpọ̀ tàbí creatine; cystatin C kò fi bẹ́ẹ̀ gbára lé iṣan ara, ó sì ń ṣèrànwọ́ láti díwọ̀n kíndìnrín lára eléré ìdárayá.ìfúnpá
Glucose láìjẹun, insulin, HbA1cṣúgà ẹ̀jẹ̀
Electrolyte (potassium, sodium, magnesium)Sodium tó lọ sílẹ̀ lẹ́yìn ìdíje gígùn sábà máa ń wá láti mímu omi jìnnà ju òùngbẹ lọ; òógùn púpọ̀ nínú ooru náà ń mú kí ara pàdánù sodium.
Àkọsílẹ̀ ìfúnpá níléẸ wọ̀n ọ́n ní ìjókòó lẹ́yìn ìsinmi, kì í ṣe láàárín ìṣẹ́jú 30 lẹ́yìn ìdánrawò, caffeine tàbí mímu sìgá — wọ́n ń yí èsì padà.ìfúnpá
Àyẹ̀wò ìwúwo egungun (DXA) nígbà lílò fún ìgbà pípẹ́Lára àwọn eléré ìdárayá, Z-score tó kéré sí −1 ní egungun ẹ̀yìn tàbí ìbàdí, tàbí ìdínkù láti àyẹ̀wò tó kẹ́yìn, jẹ́ àmì ìkìlọ̀ àìtó agbára oúnjẹ fún ara (RED-S, irinṣẹ́ IOC).egungun
Nígbà lílò
ní nǹkan bí ọ̀sẹ̀ 4–6 lẹ́yìn ìbẹ̀rẹ̀, lẹ́yìn náà ní gbogbo ọ̀sẹ̀ 6–8 — ẹ bá dókítà yín fohùn ṣọ̀kan lórí ètò gangan
Àyẹ̀wò iye ẹ̀jẹ̀ pípé (hematocrit, hemoglobin)Ìdánrawò ìfaradà ń mú ẹ̀jẹ̀ fúyẹ́ (“anemia eré ìdárayá”), àìtó omi ara sì ń mú un nípọn — ẹ ṣe àyẹ̀wò nígbà tí ẹ ti mu omi tó tó, tí ẹ sì ti sinmi, kí ẹ sì fi wé èsì ìbẹ̀rẹ̀ ti ara yín.àkóràn
Àyẹ̀wò kíndìnrín (creatinine, eGFR, cystatin C)Creatinine máa ń ga jù pẹ̀lú iṣan ara púpọ̀ tàbí creatine; cystatin C kò fi bẹ́ẹ̀ gbára lé iṣan ara, ó sì ń ṣèrànwọ́ láti díwọ̀n kíndìnrín lára eléré ìdárayá.ìfúnpá
Glucose láìjẹun, insulin, HbA1cṣúgà ẹ̀jẹ̀
Electrolyte (potassium, sodium, magnesium)Sodium tó lọ sílẹ̀ lẹ́yìn ìdíje gígùn sábà máa ń wá láti mímu omi jìnnà ju òùngbẹ lọ; òógùn púpọ̀ nínú ooru náà ń mú kí ara pàdánù sodium.
Àkọsílẹ̀ ìfúnpá níléẸ wọ̀n ọ́n ní ìjókòó lẹ́yìn ìsinmi, kì í ṣe láàárín ìṣẹ́jú 30 lẹ́yìn ìdánrawò, caffeine tàbí mímu sìgá — wọ́n ń yí èsì padà.ìfúnpá
Lẹ́yìn dídáwọ́dúró
ọ̀sẹ̀ 4–8 lẹ́yìn dídáwọ́dúró (ó pẹ́ ju bẹ́ẹ̀ lọ lẹ́yìn abẹ́rẹ́ tó ń pẹ́ lára), lẹ́yìn náà títí àwọn ìwọ̀n yóò fi padà sí ti ìbẹ̀rẹ̀
Àyẹ̀wò iye ẹ̀jẹ̀ pípé (hematocrit, hemoglobin)Ìdánrawò ìfaradà ń mú ẹ̀jẹ̀ fúyẹ́ (“anemia eré ìdárayá”), àìtó omi ara sì ń mú un nípọn — ẹ ṣe àyẹ̀wò nígbà tí ẹ ti mu omi tó tó, tí ẹ sì ti sinmi, kí ẹ sì fi wé èsì ìbẹ̀rẹ̀ ti ara yín.àkóràn
Àyẹ̀wò kíndìnrín (creatinine, eGFR, cystatin C)Creatinine máa ń ga jù pẹ̀lú iṣan ara púpọ̀ tàbí creatine; cystatin C kò fi bẹ́ẹ̀ gbára lé iṣan ara, ó sì ń ṣèrànwọ́ láti díwọ̀n kíndìnrín lára eléré ìdárayá.ìfúnpá
Glucose láìjẹun, insulin, HbA1cṣúgà ẹ̀jẹ̀
Cortisol òwúrọ̀ (iṣẹ́ ẹṣẹ́ adrenal)lẹ́yìn dídáwọ́dúró lílò tó pẹ́ tàbí tó lágbára; dókítà ló ń pinnu ìgbà tí a ó ṣe éẹṣẹ́ adrenal
Lọ́dọọdún
pẹ̀lú lílò déédéé tàbí lílò léraléra
Àyẹ̀wò ìwúwo egungun (DXA) nígbà lílò fún ìgbà pípẹ́Lára àwọn eléré ìdárayá, Z-score tó kéré sí −1 ní egungun ẹ̀yìn tàbí ìbàdí, tàbí ìdínkù láti àyẹ̀wò tó kẹ́yìn, jẹ́ àmì ìkìlọ̀ àìtó agbára oúnjẹ fún ara (RED-S, irinṣẹ́ IOC).egungun
Àwọn dókítà wo ló lè ràn yín lọ́wọ́
Dókítà họ́mọ̀nù (endocrinologist)ẹṣẹ́ adrenal, egungun, ṣúgà ẹ̀jẹ̀
Olùtọ́jú ọpọlọ / dókítà ọpọlọìṣesí
Dókítà ọkànìfúnpá
Dókítà ojúìríran
Dókítà eré ìdárayáokùn iṣan
Dókítà inú / dókítà ẹ̀dọ̀ìdà oúnjẹ
Nílé
- Ìfúnpá nílé: ìgbà 2–3 lọ́sẹ̀ ní àárọ̀, ẹ kọ ọ́ sílẹ̀
Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ bí
- Lẹ́yìn dídáwọ́dúró tàbí fífo ìwọ̀n kan: àìlágbára tó le gan-an, èébì, ìrora ikùn, òòyì tàbí dídákú, ìdàrúdàpọ̀ ọpọlọ — èyí lè jẹ́ ìdààmú ẹṣẹ́ adrenal òjijì (adrenal crisis); ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Àìlèkó ìbínú níjàánu, èrò láti ṣe ara yín tàbí àwọn ẹlòmíì léṣe — ẹ dá dúró kí ẹ sì wá ìrànlọ́wọ́ lónìí.
- Ìrora egungun tó ń burú sí i pẹ̀lú sísáré tàbí fífò — ẹ dá ìdánrawò oníkọlù (impact) dúró, kí ẹ sì rí dókítà láìpẹ́; ìrora ní abẹ́nú tàbí ìbàdí nígbà ìkọlù — àyẹ̀wò kíákíá fún egungun ọrùn itan tí ó fọ́ látàrí àṣejù (femoral-neck stress fracture).
- Ẹ̀fọ́rí líle òjijì, ìyípadà ìríran, kíkú ara tàbí àìlágbára ní ẹ̀gbẹ́ kan ara, ìṣòro láti sọ̀rọ̀ — ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
- Ìríran tó sọnù tàbí tó di bàìbàì lójijì, ìmọ́lẹ̀ tó ń tàn yòò, bí ẹni pé aṣọ ìkélé bo ìríran — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Ìró bí nǹkan já àti ìrora mímú òjijì ní okùn iṣan, àìlèfi ẹrù lé apá tàbí ẹsẹ̀ náà — ẹ dá ìdánrawò dúró kí dókítà yẹ̀ ẹ́ wò.
- Ìrora líle ní apá òkè ikùn tó ń ta lọ sí ẹ̀yìn, pẹ̀lú èébì (àyẹ̀wò amylase/lipase kíákíá); ìrora lábẹ́ egungun ìhà ọ̀tún pẹ̀lú ibà tàbí ojú aláwọ̀ ìyeyè; èébì nígbà tí ìgbẹ́ tàbí afẹ́fẹ́ kò jáde; ẹ̀jẹ̀ nínú ìgbẹ́ lẹ́yìn eré-ìje gígùn — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
- Ibà pẹ̀lú òtútù tó ń mú ara gbọ̀n, èémí tó ń yára, ìdàrúdàpọ̀ ọpọlọ, tàbí pípọ́n ara tó ń tàn kálẹ̀ kíákíá — ẹ wá ìtọ́jú kíákíá.
Ní pàjáwìrì, ẹ pe nọ́mbà pàjáwìrì ti agbègbè yín.
Fún obìnrin
Nǹkan oṣù tí kò wá déédéé ṣeé ṣe. Nígbà oyún àti fífún ọmọ lọ́mú, dókítà ló máa wọn àǹfààní àti ewu; a máa ń ṣọ́ àwọn ọmọ tí ìyá wọn gba ìwọ̀n tó pọ̀ fún iṣẹ́ ẹṣẹ́ adrenal tó lọ sílẹ̀.
Àròsọ àti òtítọ́
Àròsọ
“Hydrocortisone jẹ́ cortisol àdánidá lásán, nítorí náà kò léwu.”
Òtítọ́
Họ́mọ̀nù kan náà ni, ṣùgbọ́n ju ìwọ̀n ti ara fúnra rẹ̀ lọ, ó ní àwọn ewu gbogbo ẹgbẹ́ náà tí ìwé àlàyé oògùn rẹ̀ kọ: ìdẹ́kun cortisol tí ara fúnra rẹ̀ ń ṣe, ṣúgà ẹ̀jẹ̀ tó ga sí i, àkóràn, ìpàdánù egungun àti àdánù iṣan ara.
Àwọn àkópọ̀
Kò tíì sí àkíyèsí àkópọ̀ pàtó fún èròjà yìí. Àyẹ̀wò àkópọ̀ ṣì ń pa àwọn ipa àìfẹ́ tí ọ̀pọ̀ èròjà jọ ní pọ̀.
Àwọn orísun
Beuschlein et al., J Clin Endocrinol Metab 2024: ESE/Endocrine Society guideline on glucocorticoid-induced adrenal insufficiency (ó ń ṣí ní táàbù tuntun)DailyMed: Cortef (hydrocortisone) tablets label (ó ń ṣí ní táàbù tuntun)Simunkova et al., Eur J Endocrinol 2016: pre-exercise hydrocortisone dose and short-term performance in women with adrenal failure (RCT) (ó ń ṣí ní táàbù tuntun)Vernec et al., Br J Sports Med 2020: glucocorticoids in elite sport — performance, health risks, TUEs (narrative review) (ó ń ṣí ní táàbù tuntun)DailyMed: Solu-Cortef (hydrocortisone sodium succinate) injection label (ó ń ṣí ní táàbù tuntun)
Ẹ ṣàyẹ̀wò bí Hydrocortisone ṣe ń bá àkópọ̀ yín ṣiṣẹ́
Àwọn ipa àìfẹ́ tó ṣeé ṣe ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀ka ara, àwọn àkópọ̀, bí a ṣe lè dín ewu kù àti àwọn àyẹ̀wò tí ẹ ó ṣe — lọ́fẹ̀ẹ́.
Ṣí àyẹ̀wò àkópọ̀